Από τις ατελείωτες συζητήσεις και την απόλυτη συναισθηματική οικειότητα μέχρι τη ζήλια, τα κρυφά συναισθήματα και το emotional cheating, εξερευνούμε μία από τις πιο διαχρονικές συζητήσεις γύρω από τις ανθρώπινες σχέσεις.
Μπορούν δύο άνθρωποι να είναι απλώς φίλοι ή μήπως η γραμμή ανάμεσα στη φιλία και τον έρωτα είναι τελικά πολύ πιο λεπτή απ’ όσο πιστεύουμε; Και αν ναι υπάρχει άραγε η απάντηση στο αιώνιο ερώτημα το οποίο μας αφορά περισσότερο από ότι νομίζουμε;
Υπάρχου κάποιοι άνθρωποι που μπαίνουν ξαφνικά στη ζωή μας και αποκτούν μια ξεχωριστή θέση όχι μόνο στην καρδιά αλλά και στο μυαλό μας. Είναι εκείνοι στους οποίους μπορούμε να τηλεφωνήσουμε οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας, να μοιραστούμε τις σκέψεις μας, όλα όσα μας ταλανίζουν, να μιλήσουμε για τα προσωπικά μας διλήμματα, να γελάσουμε ή απλώς να καθίσουμε σε έναν καναπέ χωρίς να χρειάζεται να πούμε και τίποτα.
Είναι οι άνθρωποι που γνωρίζουν τις μικρές και μεγάλες λεπτομέρειες της καθημερινότητάς μας, που μας ακούν και που πολλές φορές, καταφέρνουν να μας καταλάβουν με έναν τρόπο σχεδόν αυτονόητο.
Τι συμβαίνει, όμως, όταν αυτή η ιδιαίτερη σύνδεση αναπτύσσεται ανάμεσα σε έναν άντρα και μία γυναίκα;
Μπορούν δύο άνθρωποι διαφορετικού φύλου να μοιράζονται μια βαθιά, ουσιαστική και ειλικρινή φιλία χωρίς να υπάρχει ερωτικό ενδιαφέρον; Ή μήπως η πιθανότητα της έλξης βρίσκεται πάντα κάπου στο παρασκήνιο, ακόμη κι όταν κανείς από τους δύο δεν θέλει να την παραδεχτεί; Και όταν λέμε δεν θέλει να το παραδεχτεί πρώτα εννούμε εκείνον.
Πρόκειται για ένα ερώτημα που εξακολουθεί να διχάζει, να προκαλεί συζητήσεις και να τροφοδοτεί αμέτρητες προσωπικές ιστορίες. Στην Κύπρο, μάλιστα, όπου οι κοινωνικοί κύκλοι συχνά διασταυρώνονται και οι παρέες είναι σχετικά μικρές, μια στενή φιλία ανάμεσα σε έναν άντρα και μία γυναίκα μπορεί εύκολα να γίνει αντικείμενο σχολιασμού.
Πόσες φορές δεν έχουμε ακούσει το γνωστό «Καλά, είστε μόνο φίλοι;» ή δεν έχουμε αναρωτηθεί τι πραγματικά συμβαίνει ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που δείχνουν να έχουν μια ιδιαίτερη αδυναμία ο ένας στον άλλο;
Από τις κοινές εξόδους και τις διακοπές μέχρι τα προσωπικά τηλεφωνήματα και τις συζητήσεις που κρατούν μέχρι αργά το βράδυ, υπάρχουν πολλές συμπεριφορές που μπορεί να ερμηνευτούν διαφορετικά από τον καθένα. Και κάπου εκεί αρχίζουν οι απορίες: Είναι απλώς δυνατή φιλία ή υπάρχει κάτι περισσότερο; Μήπως η ζήλια αποκαλύπτει συναισθήματα που δεν έχουν ειπωθεί;
Και τελικά, χρειάζεται κάθε ανθρώπινη σύνδεση να έχει έναν ξεκάθαρο ορισμό;
Ίσως, τελικά, το ζήτημα να μην είναι τόσο απλό όσο ένα «ναι» ή ένα «όχι». Γιατί οι ανθρώπινες σχέσεις δεν χωρούν πάντα σε στερεότυπα, ενώ τα συναισθήματα δεν ακολουθούν πάντοτε συγκεκριμένους κανόνες.
Η αντίληψη ότι ένας άντρας και μία γυναίκα δεν μπορούν να είναι πραγματικοί φίλοι χωρίς να υπάρχει κάποια κρυφή ερωτική διάθεση εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο διαδεδομένα κοινωνικά στερεότυπα και στην Κύπρο . Από μικρή ηλικία έχουμε συνηθίσει να ακούμε ότι πίσω από μια στενή φιλία ανάμεσα στα δύο φύλα μπορεί να κρύβεται κάτι περισσότερο.
Κάποιες φορές, μάλιστα, η ίδια η κοινωνία μοιάζει να δυσκολεύεται να αποδεχτεί ότι δύο άνθρωποι μπορούν απλώς να απολαμβάνουν ο ένας την παρέα του άλλου. Ωστόσο, η συναισθηματική οικειότητα, η εμπιστοσύνη και αυτή η τόσο έντονη σύνδεση δεν αποτελούν αποκλειστικά χαρακτηριστικά των ερωτικών σχέσεων.
Για να εξετάσουμε όλες τις πλευρές αυτού του διαχρονικού ερωτήματος, το HELLO! μίλησε αποκλειστικά με την Εγγεγραμμένη ψυχολόγο Αναστασία Κυριάκου, η οποία εξηγεί πώς διαμορφώνεται η φιλία ανάμεσα στα δύο φύλα, πότε μπορεί να εμφανιστούν κρυφές προσδοκίες, πώς επηρεάζεται μια ερωτική σχέση από μια στενή φιλία και πού ακριβώς βρίσκονται τα όρια ανάμεσα στη συναισθηματική οικειότητα και την απιστία.
Υπάρχει τελικά πραγματική φιλία ανάμεσα σε έναν άντρα και μία γυναίκα ή η ερωτική έλξη είναι σχεδόν πάντα ένας παράγοντας που μπορεί να περιπλέξει τη σχέση τους; Μπορούν δύο άνθρωποι να συνδέονται βαθιά, χωρίς να υπάρχει ούτε ίχνος ερωτικού ενδιαφέροντος; Πότε μια φιλία μεταξύ ενός άντρα και μιας γυναίκας κινδυνεύει να ξεπεράσει τα όρια της φιλικής σχέσης?
«Η φιλία ανάμεσα σε έναν άντρα και μια γυναίκα μπορεί να είναι εξίσου ουσιαστική και βαθιά, χωρίς απαραίτητα να υπάρχει ερωτικό ενδιαφέρον. Η συναισθηματική οικειότητα, η εμπιστοσύνη και η βαθιά σύνδεση δεν προϋποθέτουν απαραίτητα ερωτική έλξη.
Συχνά, η αντίληψη ότι μια τέτοια φιλία κρύβει πάντα κάτι περισσότερο βασίζεται σε κοινωνικά στερεότυπα για τις σχέσεις των δύο φύλων. Βέβαια, η έλξη μπορεί να εμφανιστεί σε κάποια φάση, όπως μπορεί να συμβεί και σε οποιαδήποτε ανθρώπινη σχέση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι αναπόφευκτη ή ότι ακυρώνει τη φιλία, το σημαντικό είναι και οι δύο άνθρωποι να αναγνωρίζουν τη φύση της σχέσης τους και να σέβονται τα όριά της.»
Πώς επηρεάζει μια τέτοια φιλία μια ερωτική σχέση; Είναι δικαιολογημένο να αισθάνεται κάποιος ζήλια για τον στενό φίλο ή τη στενή φίλη του συντρόφου του και πού τελειώνει η φυσιολογική ανασφάλεια και πού αρχίζει η κτητικότητα;
«Η ζήλια μπορεί να εμφανιστεί είτε λόγω της φύσης μιας φιλικής σχέσης, η οποία ενδεχομένως να αφήνει ερωτήματα ή ασάφειες, είτε λόγω της δυσκολίας του/της συντρόφου να κατανοήσει ή να αποδεχτεί τη συγκεκριμένη σχέση. Αν υπάρχουν συμπεριφορές που δημιουργούν ανασφάλεια ή αμφιβολίες, είναι σημαντικό να υπάρχει επικοινωνία, ώστε να ξεκαθαρίζονται οι προθέσεις και τα όρια μεταξύ των δύο ατόμων.Από την άλλη, η ζήλια μπορεί να συνδέεται και με προσωπικές ανασφάλειες, φόβο απώλειας ή ανάγκη για επιβεβαίωση, ακόμη και όταν δεν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις.
Η διαφορά ανάμεσα στη φυσιολογική ανασφάλεια και την κτητικότητα βρίσκεται κυρίως στον τρόπο διαχείρισής της. Άλλο είναι να εκφράζουμε κάτι που μας δυσκολεύει και άλλο να προσπαθούμε να ελέγξουμε τις φιλίες και τις επαφές του συντρόφου μας. Η υγιής διαχείριση προϋποθέτει αμοιβαία κατανόηση, ειλικρίνεια και σεβασμό στα όρια και την προσωπική ελευθερία και των δύο.»
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά που ξεχωρίζουν μια υγιή φιλία από μια σχέση με κρυφές προσδοκίες;
«Συχνά, οι φιλικές και οι ερωτικές σχέσεις μοιράζονται αρκετά κοινά χαρακτηριστικά, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε παρερμηνείες. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένα στοιχεία που μπορεί να μας βοηθήσουν να αναγνωρίσουμε ότι τα συναισθήματά μας για έναν φίλο ενδεχομένως ξεπερνούν τη φιλική σύνδεση.
Για παράδειγμα, όταν υπάρχουν κρυφές προσδοκίες, μπορεί να εμφανίζονται ζήλια, ανάγκη για συνεχή επιβεβαίωση, συναισθηματική εξάρτηση ή απογοήτευση όταν ο άλλος δεν ανταποκρίνεται με τον τρόπο που θα επιθυμούσαμε. Επίσης, μπορεί να παρατηρείται έντονο άγχος ή αναστάτωση πριν από μια συνάντηση μαζί του, αλλά και δυσφορία ή ζήλια όταν μαθαίνουμε για την ερωτική του ζωή ή το ενδιαφέρον του για κάποιο άλλο άτομο.»
«Δεν υπάρχει φιλία ανάμεσα στα δύο φύλα». Μια φράση που έχει ακουστεί πολλές φορές και εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης. Οι αντιλήψεις που έχουμε μεγαλώνοντας, αλλά και οι προσωπικές μας εμπειρίες, διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε τις ανθρώπινες σχέσεις. Πόσο εύκολα, όμως, αφήνουμε τα στερεότυπα να επηρεάσουν την κρίση μας;
Πόσο επηρεάζουν τα κοινωνικά στερεότυπα και οι προσωπικές μας εμπειρίες τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη φιλία μεταξύ ενός άντρα και μιας γυναίκας;
«Τα κοινωνικά στερεότυπα και οι προσωπικές μας εμπειρίες επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη φιλία μεταξύ ενός άντρα και μιας γυναίκας. Θα ακούσουμε συχνά την άποψη ότι «δεν υπάρχει φιλία ανάμεσα στα δύο φύλα». Ωστόσο, αν κάποιος υποστηρίζει αυτή την άποψη, αξίζει να αναρωτηθεί τι είδους σχέση έχει με τη γυναίκα ενός φίλου του.
Βγαίνουν όλοι μαζί, κάνουν αστεία, υπάρχει οικειότητα, ενδιαφέρον και πείραγμα, στοιχεία που συναντάμε και σε μια φιλία. Οι φιλίες μεταξύ των δύο φύλων έχουν πολλές μορφές και εκδοχές και δεν χρειάζεται απαραίτητα να τις περιπλέκουμε. Αυτό δεν σημαίνει ότι μια φιλική σχέση δεν μπορεί να εξελιχθεί σε ερωτική, αλλά μια τέτοια αλλαγή μπορεί να συμβεί σε οποιοδήποτε είδος ανθρώπινης σχέσης.
Παράλληλα, οι προσωπικές μας εμπειρίες, όπως προηγούμενες απογοητεύσεις ή δυσκολίες εμπιστοσύνης, μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε τις προθέσεις και τη συμπεριφορά των άλλων.»
Τι είναι το λεγόμενο «emotional cheating» και μπορεί να συμβεί μέσα από μια φιλία με άτομο του αντίθετου φύλου;
«Το «emotional cheating», ή αλλιώς συναισθηματική απιστία, συμβαίνει όταν κάποιος αναπτύσσει μια πολύ στενή συναισθηματική σχέση με ένα τρίτο άτομο, σε βαθμό που αρχίζει να επηρεάζεται η σχέση με τον σύντροφό του. Μπορεί να συμβεί και μέσα από μια φιλία με άτομο του αντίθετου φύλου, χωρίς να υπάρχει απαραίτητα σωματική επαφή ή ερωτική σχέση. Για παράδειγμα, όταν κάποιος αρχίζει να μοιράζεται με έναν φίλο πράγματα που δεν επικοινωνεί πλέον με τον σύντροφό του, αναζητά συνεχώς τη δική του προσοχή και επιβεβαίωση ή κρύβει την επικοινωνία τους.
Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε στενή φιλία αποτελεί συναισθηματική απιστία, σημασία έχουν τα όρια που υπάρχουν στη σχέση και το κατά πόσο αυτή η φιλία επηρεάζει την εμπιστοσύνη και τη συναισθηματική σύνδεση του ζευγαριού.
Παράλληλα, μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι κάτι δυσκολεύει τη σχέση, όπως η έλλειψη επικοινωνίας ή συναισθηματικής εγγύτητας, και ότι υπάρχουν ανάγκες που δεν εκφράζονται ή δεν καλύπτονται μέσα σε αυτή. Αυτό μπορεί να χρησημοποιηθεί ως σημαντικό κίνητρο για το άτομο αυτό για να ανακαλύψει αν υπάρχουν ζητήματα που χρειάζεται να συζητηθούν μεταξύ των συντρόφων.»
Μπορεί κάποιος να μην έχει απατήσει σωματικά τον σύντροφό του, αλλά να έχει δημιουργήσει μια τόσο έντονη συναισθηματική σύνδεση με έναν φίλο ή μία φίλη, που να θεωρείται μορφή απιστίας;
«Ναι, αυτό μπορεί να αποτελεί μορφή συναισθηματικής απιστίας και ουσιαστικά συνδέεται με αυτό που αναφέραμε προηγουμένως. Η οικειότητα, η συναισθηματική σύνδεση, η έγνοια, η αγάπη και η φροντίδα είναι στοιχεία που υπάρχουν τόσο στις φιλίες όσο και στις ερωτικές σχέσεις. Το ζήτημα δεν είναι ότι κάποιος νοιάζεται ή αγαπά έναν φίλο του, αλλά το πώς κατανέμει τη συναισθηματική του ενέργεια.
Όταν, για παράδειγμα, αρχίζει να μοιράζεται περισσότερα, να αναζητά περισσότερη εγγύτητα και να προσφέρει περισσότερη συναισθηματική φροντίδα σε ένα φιλικό πρόσωπο παρά στον σύντροφό του, ίσως αυτό να δείχνει ότι η ανάγκη του για σύνδεση με το φιλικό πρόσωπο έχει αρχίσει να υπερισχύει της σύνδεσής του με τον σύντροφό του. Εκεί είναι που χρειάζεται να αναρωτηθούμε αν η συγκεκριμένη φιλία εξακολουθεί να βρίσκεται μέσα στα όρια που έχει θέσει το ζευγάρι.»
Τα situationships έχουν γίνει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φαινόμενα της σύγχρονης dating κουλτούρας. Σχέσεις χωρίς ξεκάθαρο ορισμό, χωρίς συγκεκριμένες δεσμεύσεις και συχνά χωρίς σαφείς προσδοκίες. Μήπως αυτή η ασάφεια έχει περάσει και στον τρόπο με τον οποίο δημιουργούμε φιλίες; Και γιατί δυσκολευόμαστε τόσο πολύ να ορίσουμε τι ακριβώς σημαίνει ένας άνθρωπος για εμάς;
Γιατί στις μέρες μας δυσκολευόμαστε τόσο πολύ να βάλουμε ξεκάθαρες ταμπέλες στις ανθρώπινες σχέσεις; Μήπως η κουλτούρα των situationships έχει επηρεάσει και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη φιλία;
«Ίσως γιατί πολλές φορές θέλουμε να έχουμε έναν άνθρωπο στη ζωή μας, αλλά χωρίς να χρειάζεται να αναλάβουμε πλήρως τη δέσμευση και τις ευθύνες που μπορεί να συνοδεύουν μια σχέση, είναι σαν να θέλουμε να αφήνουμε ένα παραθυράκι ανοιχτό. Κάθε ταμπέλα μπορεί να συνοδεύεται από συγκεκριμένες προσδοκίες και ευθύνες, οι οποίες ενδεχομένως να δημιουργούν πίεση ή φόβο.
Παράλληλα, στις μέρες μας φαίνεται να δυσκολευόμαστε περισσότερο να αναγνωρίσουμε και να εκφράσουμε τα συναισθήματά μας και, κατ’ επέκταση, να συνδεθούμε ουσιαστικά με έναν άλλο άνθρωπο.
Έτσι, η αποφυγή μιας ξεκάθαρης ταμπέλας μπορεί να λειτουργεί και σαν μια μορφή προστασίας, κρατάμε μια συναισθηματική απόσταση, ώστε να μην εκτεθούμε ή να μην πληγωθούμε.Όταν συνηθίζουμε να βρισκόμαστε σε σχέσεις χωρίς ξεκάθαρα όρια και ορισμούς, μπορεί σταδιακά να μεταφέρουμε αυτή την ασάφεια και στις φιλίες μας. Για παράδειγμα, μπορεί να υπάρχει έντονη οικειότητα, καθημερινή επικοινωνία και συναισθηματική σύνδεση, χωρίς όμως να είναι ξεκάθαρο τι σημαίνει αυτή η σχέση για τον καθένα.
Αυτό μπορεί να δημιουργεί διαφορετικές προσδοκίες και παρεξηγήσεις. Ίσως, τελικά, η δυσκολία μας να ορίσουμε τις σχέσεις να μην αφορά μόνο τον έρωτα, αλλά γενικότερα τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τους ανθρώπους.»
Πόσο σημαντικό είναι να υπάρχουν όρια στη φιλία με το αντίθετο φύλο όταν κάποιος βρίσκεται σε μια σταθερή σχέση;
«Όταν μιλάμε για μια ξεκάθαρη φιλία, συνήθως τα όρια και οι προσδοκίες μεταξύ των δύο φίλων είναι σαφή. Ωστόσο, από τη στιγμή που στη ζωή μας υπάρχει και ένας ερωτικός σύντροφος, είναι σημαντικό να υπάρχουν όρια και στη φιλική σχέση, ώστε ο σύντροφός μας να αισθάνεται ασφάλεια, άνεση και σεβασμό.
Αυτό βέβαια, πρέπει να ισχύει και αντίστροφα, αφού δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι φιλίες, ανεξάρτητα από το φύλο αποτελούν σημαντικό κομμάτι της ζωής μας και ο σύντροφός μας χρειάζεται να το αναγνωρίζει και να το σέβεται. Κάθε σχέση χρειάζεται τον δικό της χώρο και τα δικά της όρια. Το σημαντικό είναι να υπάρχει αμοιβαία κατανόηση και να είναι ξεκάθαρος ο ρόλος και η θέση που έχει κάθε άνθρωπος στη ζωή μας, χωρίς η μία σχέση να ακυρώνει ή να απειλεί την άλλη.»
Όπως αναφέρει δημοσίευμα του The Guardian τον Οκτώβριο του 2024, η ανθρωπολόγος Dr Anna Machin, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και συγγραφέας του βιβλίου «Why We Love», έχει εξετάσει τις διαφορές στον τρόπο με τον οποίο άνδρες και γυναίκες αναπτύσσουν στενούς φιλικούς δεσμούς. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνάς της, οι γυναίκες μπορούν να αισθάνονται μεγαλύτερη συναισθηματική οικειότητα με τις στενές φίλες τους ακόμη και σε σύγκριση με τον ερωτικό τους σύντροφο.
Μάλιστα, μελέτες που εξετάζουν την εγκεφαλική δραστηριότητα έχουν καταγράψει ενδιαφέρουσες διαφορές. Όπως εξηγεί η Machin, όταν οι άνδρες καλούνται να συζητήσουν βαθιά προσωπικά ζητήματα με έναν στενό φίλο τους, ενεργοποιείται η αμυγδαλή, μια περιοχή του εγκεφάλου που συνδέεται με την επεξεργασία του φόβου και της απειλής. Αντίθετα, στις γυναίκες μια αντίστοιχη συζήτηση μπορεί να συνδέεται με αυξημένη δραστηριότητα σε μηχανισμούς ανταμοιβής και χαλάρωσης.
Παράλληλα, έρευνα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης έχει αναδείξει διαφορετικά μοτίβα στην ανάπτυξη των φιλικών σχέσεων. Οι ανδρικές φιλίες φαίνεται συχνότερα να βασίζονται σε κοινές δραστηριότητες, ενδιαφέροντα και ομαδικές εμπειρίες, ενώ οι γυναικείες τείνουν να αναπτύσσονται μέσα από πιο προσωπικές συζητήσεις και τη συναισθηματική ανταλλαγή. Αυτό, βέβαια, δεν αποτελεί κανόνα για κάθε άνθρωπο, αλλά μια γενικότερη τάση που έχει καταγραφεί σε σχετικές μελέτες.
Μια άλλη έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2019 στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Relationships Research, με τίτλο «Cross-Sex Best Friendships and the Experience and Expression of Jealousy within Romantic Relationships», εξέτασε τη σύνδεση ανάμεσα στις φιλίες των δύο φύλων και τη ζήλια μέσα στα ζευγάρια.
Στη μελέτη συμμετείχαν 346 άτομα και τα αποτελέσματα έδειξαν, μεταξύ άλλων, ότι όσοι βρίσκονταν σε διαδικασία αρραβώνα είχαν πιο αρνητική στάση απέναντι στις στενές φιλίες με άτομα του αντίθετου φύλου σε σύγκριση με άλλες ομάδες συμμετεχόντων.
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης πώς διαφορετικές μορφές ζήλιας συνδέονται με τον τρόπο που οι άνθρωποι εκφράζουν τις αντιδράσεις τους μέσα στη σχέση. Ένα εύρημα που επαναφέρει ένα σημαντικό ερώτημα: πόσο εύκολο είναι να αποδεχτούμε ότι ο σύντροφός μας μπορεί να έχει μια βαθιά και ουσιαστική φιλία με κάποιον άλλον, χωρίς αυτό να απειλεί τη δική μας σχέση;
