Πριν η μόδα ανακαλύψει ξανά τη γοητεία του υπαινιγμού, ο Chris von Wangenheim είχε ήδη μετατρέψει την εικόνα της πολυτέλειας σε ένα παιχνίδι ανάμεσα στην ομορφιά, την πρόκληση και τον κίνδυνο. Η καμπάνια «Fetching Is Your Dior» παραμένει μία από τις πιο χαρακτηριστικές φωτογραφικές στιγμές των ’70s.
Υπήρξε μια στιγμή στην ιστορία της μόδας κατά την οποία η κομψότητα έπαψε να αρκείται στην τελειότητα. Στα μέσα της δεκαετίας του 1970, η πολυτέλεια άρχισε να αποκτά πιο σύνθετη ταυτότητα, να απομακρύνεται από την ασφαλή αισθητική της διαφημιστικής εικόνας και να εξερευνά περιοχές πιο σκοτεινές, αισθησιακές και απρόβλεπτες.
Η μόδα δεν ήθελε πλέον απλώς να εντυπωσιάζει. Ήθελε να προκαλεί συζήτηση, να δημιουργεί ένταση και να αφήνει πίσω της μια εικόνα που δύσκολα θα ξεχνούσε κανείς.
Σε αυτό το μεταβατικό τοπίο, ο οίκος Dior βρήκε έναν φωτογράφο ικανό να μετατρέψει ένα διαφημιστικό μήνυμα σε ολόκληρη οπτική αφήγηση. Ο Chris von Wangenheim, ένας από τους πιο ιδιαίτερους δημιουργούς της εποχής, προσέγγισε την πολυτέλεια χωρίς την ανάγκη της συμβατικής ομορφιάς.
Οι εικόνες του είχαν λάμψη, αλλά όχι αθωότητα. Είχαν αισθησιασμό, αλλά και μια υπόγεια απειλή. Και κυρίως, διέθεταν εκείνη τη σπάνια δύναμη να κάνουν τον θεατή να σταματήσει και να αναρωτηθεί τι ακριβώς βλέπει.
Το 1976, η καμπάνια κοσμημάτων «Fetching Is Your Dior» έφερε στο προσκήνιο μια από τις πιο αναγνωρίσιμες φωτογραφίες του von Wangenheim. Πρωταγωνίστρια ήταν η Lisa Taylor, ένα από τα χαρακτηριστικά πρόσωπα της αμερικανικής μόδας των ’70s.
Με το βλέμμα στραμμένο απευθείας στον φακό, το έντονο μακιγιάζ και τα κοσμήματα να αντανακλούν το φως, η Taylor δεν εμφανίζεται ως μια παθητική φιγούρα που απλώς παρουσιάζει ένα πολυτελές αντικείμενο. Καταλαμβάνει τον χώρο με αυτοπεποίθηση και μια σχεδόν αινιγματική ψυχραιμία.
Η πραγματική ανατροπή, ωστόσο, βρίσκεται δίπλα της αφού ένα ντόμπερμαν δαγκώνει το χέρι της, εκεί όπου βρίσκονται τα κοσμήματα, μετατρέποντας μια φαινομενικά κλασική διαφημιστική σύνθεση σε εικόνα ακραίας έντασης.
Η συγκεκριμένη φωτογραφία, που δημιουργήθηκε για τη διαφημιστική προβολή των κοσμημάτων Dior, αναγνωρίζεται σήμερα ως ένα από τα εμβληματικά έργα του von Wangenheim.
Η δημοπρασία του οίκου Christie’s έχει επίσης αναδείξει τη θέση της στο φωτογραφικό αρχείο της δεκαετίας του ’70, επισημαίνοντας τον τρόπο με τον οποίο συνδυάζει την υψηλή αισθητική με μια πιο τολμηρή προσέγγιση της γυναικείας εικόνας.
Για να κατανοήσει κανείς τη δύναμη αυτής της εικόνας, πρέπει να επιστρέψει στον ίδιο τον δημιουργό της. Ο von Wangenheim γεννήθηκε το 1942 και εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη το 1965, όπου ξεκίνησε να διαμορφώνει μια φωτογραφική γλώσσα που σύντομα θα ξεχώριζε στον κόσμο των περιοδικών και της διαφήμισης.
Συνεργάστηκε με σημαντικά έντυπα, ανάμεσά τους η Vogue και το Harper’s Bazaar, ενώ δημιούργησε καμπάνιες για μεγάλους οίκους μόδας και εταιρείες ομορφιάς.
Η ματιά του συνδέθηκε με μια ευρύτερη αλλαγή στη φωτογραφία μόδας. Μαζί με δημιουργούς όπως ο Helmut Newton και ο Guy Bourdin, συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας αισθητικής που απομακρυνόταν από το αψεγάδιαστο glamour των προηγούμενων χρόνων.
Οι εικόνες του ενσωμάτωναν τον αισθησιασμό, το παράδοξο, το στοιχείο του κινδύνου και μια σχεδόν κινηματογραφική αίσθηση σκηνοθεσίας.
Η Νέα Υόρκη της εποχής, με την έντονη νυχτερινή ζωή, την καλλιτεχνική ελευθερία και τις κοινωνικές αντιφάσεις της, αποτέλεσε ένα περιβάλλον που τροφοδότησε αυτή την οπτική. Η μόδα συνομιλούσε πλέον με την τέχνη, τον κινηματογράφο και τη φωτογραφία δρόμου, ενώ τα όρια ανάμεσα στην εμπορική εικόνα και την καλλιτεχνική έκφραση γίνονταν ολοένα πιο ασαφή.
Στον κόσμο του von Wangenheim, το μοντέλο δεν ήταν απλώς το πρόσωπο ενός ρούχου ή ενός κοσμήματος. Ήταν ο κεντρικός χαρακτήρας μιας σκηνής με δική της ψυχολογία. Το φως, το βλέμμα, το σώμα και τα αντικείμενα αποκτούσαν αφηγηματική σημασία. Η πολυτέλεια γινόταν το σκηνικό μιας ιστορίας που δεν χρειαζόταν απαραίτητα ευτυχισμένο τέλος.
Η επαγγελματική του πορεία διακόπηκε πρόωρα το 1981, όταν πέθανε σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα, σε ηλικία μόλις 39 ετών. Το έργο του, ωστόσο, συνέχισε να επανεκτιμάται μέσα από εκδόσεις, αρχειακές παρουσιάσεις και εκθέσεις, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική επιρροή του στη φωτογραφία μόδας.
Στη φωτογραφία της Lisa Taylor, το πιο ενδιαφέρον στοιχείο δεν είναι μόνο η παρουσία του ντόμπερμαν, αλλά η στάση της ίδιας της γυναίκας απέναντι σε αυτό που συμβαίνει. Το βλέμμα της παραμένει σταθερό και η έκφρασή της δεν προδίδει την αναστάτωση που θα περίμενε κανείς σε μια τέτοια σκηνή. Η εικόνα μοιάζει να αρνείται την εύκολη αντίδραση, επιλέγοντας αντί γι’ αυτήν μια ψυχρή, σχεδόν αινιγματική αυτοκυριαρχία.
Αυτή η αντίθεση επιτρέπει περισσότερες από μία αναγνώσεις. Από τη μία πλευρά, η φωτογραφία αξιοποιεί τον κίνδυνο ως μέσο πρόκλησης και εντυπωσιασμού. Από την άλλη, η παρουσία της Taylor στο κέντρο της σύνθεσης, χωρίς να εμφανίζεται τρομαγμένη ή υποταγμένη, δημιουργεί μια εικόνα γυναικείας αυτοπεποίθησης που δεν εξαντλείται στην παραδοσιακή έννοια της ομορφιάς.
Το σώμα και το κόσμημα δεν παρουσιάζονται αποκομμένα από το περιβάλλον τους. Αντιθέτως, η μεταξύ τους σχέση γίνεται μέρος της ιστορίας. Το πολύτιμο αντικείμενο παύει να είναι απλώς ένα σύμβολο κοινωνικής θέσης και αποκτά σχεδόν δραματικό ρόλο: γίνεται το σημείο γύρω από το οποίο οργανώνεται η ένταση ολόκληρης της φωτογραφίας.
Δεν χρειάζεται, βέβαια, να αποδώσουμε στην εικόνα ένα μοναδικό ή οριστικό μήνυμα. Η δύναμή της βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι επιτρέπει στον θεατή να κινηθεί ανάμεσα στον θαυμασμό και την αμηχανία, στην έλξη και την αποστασιοποίηση. Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη επιτυχία της: δεν προσφέρει μια εύκολη απάντηση, αλλά δημιουργεί ένα ερώτημα που παραμένει ανοιχτό.
Στη δεκαετία του ’70, η ίδια η διαφημιστική φωτογραφία μπορούσε να γίνει πεδίο πειραματισμού, ακόμη και όταν προοριζόταν για την προώθηση ενός πολυτελούς προϊόντος.
Η καμπάνια του Dior αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μετάβασης. Η εικόνα δεν στηρίζεται μόνο στην επιθυμία που δημιουργεί ένα κόσμημα, αλλά και στην ατμόσφαιρα που το περιβάλλει.
Campaign Credits
Campaign: Fetching is Your Dior
Brand: Dior
Year: 1976
Photographer: Chris von Wangenheim
Model: Lisa Taylor
