Η τέχνη σπάνια ξεκινά και τελειώνει πάνω σε έναν καμβά ή μέσα σε ένα εργαστήριο. Πίσω από κάθε έργο βρίσκονται προσωπικές εμπειρίες, εικόνες, μνήμες και ερωτήματα που ο δημιουργός επιλέγει να μετατρέψει σε μια δική του εικαστική γλώσσα.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Καλλιτέχνη, που γιορτάζεται στις 25 Οκτωβρίου, το HELLO! Cyprus συναντά δύο Κύπριους δημιουργούς με διαφορετικές διαδρομές και προσεγγίσεις. Ο Σπύρος Αγαθού, με βασικό μέσο έκφρασης τη ζωγραφική, διερευνά τις δυνατότητες του χρώματος, της επιφάνειας και της προσωπικής εμπειρίας. Ο Αντώνης Τζιαρρίδης κινείται ανάμεσα στη γλυπτική και σε διαφορετικά εικαστικά μέσα, δίνοντας νέα ζωή σε υλικά και αντικείμενα που κουβαλούν τις δικές τους ιστορίες.
Μιλούν για τις σπουδές και τις επιρροές τους, τη σχέση τους με την Κύπρο, την ανάγκη για δημιουργική ελευθερία, αλλά και τις δυσκολίες που συνοδεύουν την προσπάθεια ενός καλλιτέχνη να διατηρήσει τη δημιουργία στο επίκεντρο της ζωής του.
Πότε γεννήθηκε μέσα σας η ανάγκη να ασχοληθείτε με την τέχνη και ποιο ήταν το πρώτο καθοριστικό βήμα στην πορεία σας;
Σπύρος Αγαθού: Η ανάγκη για δημιουργία έγινε σταδιακά αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μου. Η ζωγραφική δεν υπήρξε απλώς μια επαγγελματική επιλογή, αλλά ένας τρόπος να παρατηρώ, να επεξεργάζομαι και να κατανοώ τον κόσμο γύρω μου.
Καθοριστικό βήμα ήταν η απόφασή μου να σπουδάσω ζωγραφική στην Ακαδημία Καλών Τεχνών Pietro Vannucci στην Περούτζια της Ιταλίας, από όπου αποφοίτησα με διάκριση. Η παραμονή μου εκεί συνέβαλε ουσιαστικά τόσο στην καλλιτεχνική μου κατάρτιση όσο και στη διαμόρφωση της προσωπικής μου αντίληψης για την τέχνη. Αργότερα, οι μεταπτυχιακές σπουδές μου στη θεωρία και την κριτική της σύγχρονης τέχνης στη Μαδρίτη διεύρυναν ακόμη περισσότερο τους ορίζοντές μου.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Δεν υπήρξε κάποια συγκεκριμένη στιγμή κατά την οποία αποφάσισα ότι θα γίνω καλλιτέχνης. Η πορεία μου ήταν μάλλον απρόβλεπτη. Στο σχολείο σκεφτόμουν να ασχοληθώ με τη γραφιστική, στη συνέχεια σπούδασα μαγειρική και, όταν αναζητούσα σχολή μαγειρικής στη Γαλλία, βρέθηκα να προετοιμάζομαι για την Ακαδημία Καλών Τεχνών στη Ρώμη. Τελικά, αυτός ήταν ο δρόμος που ακολούθησα.
Σπούδασα στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Ρώμης και επέστρεψα στη Λάρνακα, όπου ζω και εργάζομαι μέχρι σήμερα. Στην πορεία ανακάλυψα ότι με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η δυνατότητα να παίρνω κάτι οικείο και να το μετατρέπω σε κάτι διαφορετικό, δίνοντάς του μια νέα ιστορία.
Τι ήταν αυτό που σας γοήτευσε στο μέσο που επιλέξατε και σας έκανε να το δείτε ως τρόπο έκφρασης;
Σπύρος Αγαθού: Αυτό που με γοητεύει στη ζωγραφική είναι η δυνατότητά της να εκφράζει πράγματα που συχνά βρίσκονται πέρα από τις λέξεις. Μια επιφάνεια, ένα χρώμα, μια χειρονομία ή ακόμη και μια απουσία μπορούν να μεταφέρουν μια συναισθηματική κατάσταση χωρίς να χρειάζεται να την εξηγήσουν.
Η ζωγραφική μού δίνει την ελευθερία να κινηθώ ανάμεσα στο προσωπικό βίωμα και σε κάτι πιο καθολικό. Να ξεκινήσω από μια δική μου εμπειρία, αλλά να δημιουργήσω ένα έργο που δεν περιορίζεται σε αυτήν. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η στιγμή κατά την οποία το προσωπικό μετατρέπεται σε κάτι που μπορεί να αγγίξει και έναν άλλον άνθρωπο.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Με ενδιαφέρει η δυνατότητα να μεταμορφώνεις ένα αντικείμενο και να αλλάζεις τον τρόπο με τον οποίο το βλέπει κάποιος. Δεν θεωρώ ότι εκφράζομαι αποκλειστικά μέσα από τη γλυπτική. Με ενδιαφέρει γενικότερα η εικαστική δημιουργία και η ελευθερία που προσφέρουν τα διαφορετικά μέσα.
Στη γλυπτική υπάρχει κάτι ιδιαίτερο: το έργο έχει όγκο, καταλαμβάνει χώρο και υπάρχει πραγματικά μέσα στο περιβάλλον μας. Μπορείς να το προσεγγίσεις από διαφορετικές πλευρές και να ανακαλύψεις στοιχεία που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά. Αυτό που με γοητεύει περισσότερο είναι η δυνατότητα να χρησιμοποιήσω μια γνώριμη μορφή ή ένα συνηθισμένο αντικείμενο και να του δώσω μια διαφορετική υπόσταση, κάνοντάς το να μοιάζει ταυτόχρονα οικείο και παράξενο.
Πώς ξεκινά η δημιουργία ενός έργου; Προηγείται μια συγκεκριμένη ιδέα ή αφήνεστε στις δυνατότητες που προκύπτουν μέσα από τη διαδικασία;
Σπύρος Αγαθού: Συνήθως ξεκινώ με μια ιδέα για το πού θέλω να καταλήξω. Μπορεί να είναι μια σκέψη, ένα συναίσθημα, μια εικόνα ή μια εσωτερική ένταση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει εξαρχής ένα αυστηρά καθορισμένο σχέδιο.
Πολλές φορές, η ίδια η διαδικασία με οδηγεί σε κατευθύνσεις που δεν είχα προβλέψει. Το χρώμα, η κίνηση, οι αλλεπάλληλες στρώσεις και οι μεταβολές της επιφάνειας δημιουργούν έναν διάλογο ανάμεσα σε αυτό που επιδιώκω και σε αυτό που τελικά προκύπτει. Πιστεύω ότι ένα έργο χρειάζεται χώρο για να εξελιχθεί. Αν γνωρίζεις από την αρχή κάθε του λεπτομέρεια, κινδυνεύεις να χάσεις τη δυνατότητα της ανακάλυψης.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Κάποιες φορές ξεκινώ με μια ιδέα και άλλες με ένα αντικείμενο ή ένα υλικό που μου τραβά την προσοχή. Δεν ακολουθώ πάντα την ίδια διαδικασία. Μπορεί να έχω στο μυαλό μου ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα και στην πορεία να οδηγηθώ κάπου εντελώς διαφορετικά.
Μου αρέσει να αφήνω χώρο στο απρόβλεπτο. Αν γνωρίζω από την αρχή κάθε λεπτομέρεια του έργου, ίσως χάνεται ένα μέρος της χαράς της δημιουργίας. Συχνά, το ίδιο το υλικό με οδηγεί σε λύσεις που δεν είχα σκεφτεί.
Πόσο καθοριστική είναι η επιλογή του υλικού στην καλλιτεχνική σας γλώσσα;
Σπύρος Αγαθού: Το υλικό είναι καθοριστικό, γιατί δεν αποτελεί απλώς το μέσο μέσα από το οποίο υλοποιείται μια ιδέα. Επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αυτή αναπτύσσεται και τελικά αποκτά μορφή.
Στη ζωγραφική μου, το χρώμα και η επιφάνεια έχουν ιδιαίτερη σημασία. Με ενδιαφέρουν η υλικότητα του χρώματος, η διαφάνεια και η πυκνότητά του, αλλά και όσα μπορούν να συμβούν όταν μια επιφάνεια καλυφθεί, αφαιρεθεί ή αποκαλυφθεί ξανά. Δεν θεωρώ ότι κάποιο υλικό είναι από μόνο του πιο εκφραστικό από ένα άλλο. Σημασία έχει η σχέση που αναπτύσσεις μαζί του και το κατά πόσο εξυπηρετεί την εικαστική σου γλώσσα.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Το υλικό δεν είναι απλώς ένα μέσο για να υλοποιήσω μια ιδέα. Συμμετέχει και το ίδιο στη διαμόρφωση του έργου. Με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα τα παλιά αντικείμενα, τα υφάσματα, οι κλωστές και οι παλιές εικόνες, πράγματα που έχουν ήδη μια ιστορία, ακόμη κι αν σήμερα περνούν απαρατήρητα.
Έχω χρησιμοποιήσει υλικά όπως ύφασμα, κλωστή, ρητίνες και τσιμέντο, καθώς και αντικείμενα που βρίσκω και επαναχρησιμοποιώ. Πιο πρόσφατα, πειραματίζομαι με πορσελάνη, μεταλλικές οξειδώσεις και ξύλο. Με ενδιαφέρουν οι αντιθέσεις: το παλιό με το σύγχρονο, το εύθραυστο με το ανθεκτικό, το οικείο με το παράξενο. Δεν αισθάνομαι την ανάγκη να παραμείνω πιστός σε ένα συγκεκριμένο υλικό. Μου αρέσει να ανακαλύπτω τι μπορεί να μου προσφέρει το καθένα.
Σε μια εποχή υπερπληροφόρησης και συνεχούς εναλλαγής εικόνων, έχει η ζωγραφική και η γλυπτική την ίδια θέση στη ζωή του κοινού;
Σπύρος Αγαθού: Η σχέση του κοινού με την τέχνη έχει αναμφίβολα αλλάξει. Ζούμε σε μια εποχή υπερπληροφόρησης, ταχύτητας και συνεχούς εναλλαγής εικόνων. Ο θεατής έρχεται καθημερινά αντιμέτωπος με έναν τεράστιο όγκο οπτικών ερεθισμάτων, συχνά χωρίς να έχει τον χρόνο να σταθεί πραγματικά απέναντί τους.
Ωστόσο, πιστεύω ότι η ζωγραφική εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερη δύναμη. Η φυσική παρουσία ενός έργου, η κλίμακά του, η υφή του και η δυνατότητα να το παρατηρήσεις από κοντά δημιουργούν μια εμπειρία που δεν αντικαθίσταται πλήρως από την ψηφιακή εικόνα. Ίσως σήμερα να είναι πιο σημαντικό από ποτέ να μπορούμε να σταματήσουμε, να παρατηρήσουμε και να αισθανθούμε. Η πρόκληση δεν είναι απλώς να προσελκύσεις την προσοχή του κοινού, αλλά να του δώσεις έναν λόγο να παραμείνει μπροστά στο έργο.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Νομίζω ότι έχει αλλάξει κυρίως ο τρόπος με τον οποίο ερχόμαστε σε επαφή με την τέχνη. Σήμερα βλέπουμε καθημερινά αμέτρητες εικόνες μέσα από τις οθόνες μας, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η εμπειρία της τέχνης έχει γίνει λιγότερο σημαντική.
Ένα γλυπτό δεν είναι απλώς μια εικόνα. Έχει υλικότητα, όγκο, υφή και σχέση με τον χώρο. Είναι διαφορετικό να βλέπεις μια φωτογραφία ενός έργου και διαφορετικό να στέκεσαι μπροστά του. Θεωρώ ότι η πρόκληση για εμάς τους καλλιτέχνες είναι να δημιουργούμε έργα που επικοινωνούν με τον σημερινό άνθρωπο και την πραγματικότητα που ζει. Ίσως η αξία της γλυπτικής να βρίσκεται ακριβώς στο ότι μας αναγκάζει να σταθούμε για λίγο και να παρατηρήσουμε.
Πώς αξιολογείτε τη σύγχρονη εικαστική σκηνή στην Κύπρο; Υπάρχουν οι κατάλληλες ευκαιρίες για τους νέους δημιουργούς;
Σπύρος Αγαθού: Θεωρώ ότι η Κύπρος διαθέτει αξιόλογους καλλιτέχνες και μια εικαστική σκηνή με ενδιαφέρουσα δημιουργική δυναμική. Υπάρχει διάθεση για πειραματισμό, διαφορετικές προσεγγίσεις και ουσιαστικό διάλογο με τις σύγχρονες διεθνείς τάσεις.
Ωστόσο, το ταλέντο και η δημιουργική διάθεση δεν αρκούν από μόνα τους. Οι νέοι καλλιτέχνες χρειάζονται πρόσβαση σε χώρους παρουσίασης, ευκαιρίες συμμετοχής σε εκθέσεις, υποτροφίες, προγράμματα φιλοξενίας και ουσιαστική υποστήριξη για να εξελίξουν τη δουλειά τους. Υπάρχει χώρος για νέες φωνές, αλλά χρειάζεται να δημιουργούνται συνεχώς περισσότερες ευκαιρίες. Δεν αρκεί να αναδεικνύουμε έναν νέο καλλιτέχνη μέσα από μία έκθεση· πρέπει να υπάρχουν οι προϋποθέσεις ώστε να μπορεί να συνεχίσει να δημιουργεί.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Θεωρώ ότι η εικαστική σκηνή στην Κύπρο έχει εξελιχθεί σημαντικά. Υπάρχουν καλλιτέχνες με ενδιαφέρουσα δουλειά, νέες προσεγγίσεις και περισσότεροι τρόποι να ενημερωθεί το κοινό για όσα συμβαίνουν στον χώρο της τέχνης.
Η Λάρνακα έχει επίσης κάνει σημαντικά βήματα στην πολιτιστική της ανάπτυξη, με ορίζοντα την Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης για το 2030. Φυσικά, το ότι υπάρχει χώρος για να δημιουργήσεις δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχουν και οι κατάλληλες συνθήκες για να εξελιχθείς επαγγελματικά. Χρειάζονται περισσότερες συνεργασίες ανάμεσα σε καλλιτέχνες, πολιτιστικούς οργανισμούς και τοπικές κοινότητες. Θα ήθελα να βλέπω την τέχνη να βγαίνει περισσότερο έξω από τις γκαλερί και να γίνεται μέρος της καθημερινής ζωής των ανθρώπων.
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες για έναν καλλιτέχνη που επιδιώκει να βιοπορίζεται από τη δουλειά του στην Κύπρο;
Σπύρος Αγαθού: Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι ίσως να καταφέρεις να διατηρήσεις τη δημιουργική σου ελευθερία, ενώ ταυτόχρονα χρειάζεται να εξασφαλίσεις την οικονομική σου επιβίωση.
Η καλλιτεχνική δημιουργία απαιτεί χρόνο, χώρο, υλικά, έρευνα και συχνά μεγάλα διαστήματα εργασίας χωρίς άμεσο οικονομικό αποτέλεσμα. Παράλληλα, η αγορά της τέχνης στην Κύπρο είναι σχετικά περιορισμένη και δεν προσφέρει πάντοτε σταθερές δυνατότητες βιοπορισμού. Πολλοί καλλιτέχνες αναγκάζονται να συνδυάζουν τη δημιουργική τους δραστηριότητα με άλλες επαγγελματικές υποχρεώσεις, κάτι που μπορεί να περιορίσει τον χρόνο και την ενέργεια που διαθέτουν για την τέχνη τους.
Χρειάζεται να αντιληφθούμε ότι η τέχνη δεν είναι μόνο αποτέλεσμα έμπνευσης. Είναι και εργασία, με απαιτήσεις, κόστος και ανάγκη για μακροχρόνια υποστήριξη.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Η δημιουργία από μόνη της δεν αρκεί για να εξασφαλίσει έναν αξιοπρεπή βιοπορισμό. Ο καλλιτέχνης χρειάζεται χρόνο, χώρο, υλικά και οικονομικούς πόρους, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να διαχειρίζεται πολλές άλλες υποχρεώσεις.
Στην Κύπρο, όπου η αγορά της τέχνης είναι σχετικά μικρή, δεν είναι πάντα εύκολο να στηριχθεί κάποιος αποκλειστικά στις πωλήσεις των έργων του. Έτσι, αρκετοί καλλιτέχνες αναγκάζονται να συνδυάζουν τη δημιουργία με άλλες εργασίες.
Το δύσκολο δεν είναι μόνο να δημιουργήσεις ένα καλό έργο. Είναι να μπορέσεις να συνεχίσεις να δημιουργείς με συνέπεια, χωρίς να χρειάζεται κάθε φορά να ανησυχείς αν θα έχεις τον χρόνο και τα μέσα για να το κάνεις. Η τέχνη απαιτεί αφοσίωση, αλλά χρειάζεται και ένα περιβάλλον που να επιτρέπει στον καλλιτέχνη να ζει από αυτήν.
Πιστεύετε ότι η Πολιτεία και οι πολιτιστικοί φορείς στηρίζουν επαρκώς τους ανθρώπους των τεχνών;
Σπύρος Αγαθού: Αναγνωρίζω ότι υπάρχουν πρωτοβουλίες και φορείς που στηρίζουν την καλλιτεχνική δημιουργία. Ωστόσο, θεωρώ ότι η στήριξη θα μπορούσε να είναι πιο συστηματική, πιο προσβάσιμη και με μεγαλύτερη διάρκεια.
Η ενίσχυση των καλλιτεχνών δεν θα πρέπει να περιορίζεται στη χρηματοδότηση μιας έκθεσης ή μιας μεμονωμένης δράσης. Χρειάζονται προγράμματα που ενθαρρύνουν την έρευνα, την παραγωγή νέων έργων, τις διεθνείς συνεργασίες και την επαγγελματική εξέλιξη των δημιουργών. Εξίσου σημαντικό είναι να καλλιεργείται η σχέση της κοινωνίας με τις τέχνες μέσα από την εκπαίδευση και την επαφή με την τέχνη από μικρή ηλικία.
Η στήριξη του πολιτισμού δεν είναι πολυτέλεια ούτε δευτερεύουσα κοινωνική ανάγκη. Είναι επένδυση στην παιδεία, στην κριτική σκέψη και στην πολιτιστική ταυτότητα ενός τόπου.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Υπάρχουν άνθρωποι και φορείς που προσπαθούν πραγματικά να στηρίξουν την τέχνη, και αυτό είναι σημαντικό. Ωστόσο, θεωρώ ότι υπάρχει ακόμη δρόμος να διανύσουμε.
Η στήριξη δεν πρέπει να περιορίζεται σε επιχορηγήσεις ή μεμονωμένες εκδηλώσεις. Χρειάζονται σταθερές ευκαιρίες για τους καλλιτέχνες, δημόσιες αναθέσεις, χώροι δημιουργίας, εκθεσιακές δυνατότητες και ουσιαστική παρουσία της τέχνης στην εκπαίδευση και στην καθημερινότητα.
Θα ήθελα επίσης να βλέπω περισσότερη εμπιστοσύνη προς τους ίδιους τους καλλιτέχνες και τις ιδέες τους. Ο πολιτισμός δεν χτίζεται μέσα από δράσεις με αρχή και τέλος, αλλά με συνέπεια, συνεργασία και χρόνο.
Πόσο σημαντική είναι η διεθνής παρουσία για έναν Κύπριο καλλιτέχνη; Είναι απαραίτητο να αναζητήσει ευκαιρίες εκτός συνόρων;
Σπύρος Αγαθού: Η διεθνής παρουσία είναι σημαντική, γιατί προσφέρει τη δυνατότητα να έρθεις σε επαφή με διαφορετικές καλλιτεχνικές προσεγγίσεις, να διευρύνεις τους ορίζοντές σου και να δοκιμάσεις τη δουλειά σου σε ένα διαφορετικό περιβάλλον.
Οι σπουδές μου στην Ιταλία και η μετέπειτα επαφή μου με την Ισπανία συνέβαλαν ουσιαστικά στη διαμόρφωση της καλλιτεχνικής μου ταυτότητας. Όταν βρίσκεσαι έξω από το οικείο περιβάλλον, μαθαίνεις να βλέπεις διαφορετικά τόσο τον κόσμο όσο και τον εαυτό σου.
Δεν πιστεύω, ωστόσο, ότι ένας καλλιτέχνης πρέπει απαραίτητα να φύγει από τον τόπο του για να αποκτήσει αξία ή αναγνώριση. Η διεθνής παρουσία είναι μια ευκαιρία εξέλιξης, όχι προϋπόθεση καλλιτεχνικής ποιότητας. Το ιδανικό θα ήταν οι καλλιτέχνες να μπορούν να παρουσιάζουν τη δουλειά τους στο εξωτερικό και να επιστρέφουν με εμπειρίες και συνεργασίες που εμπλουτίζουν την τοπική εικαστική σκηνή.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Η παρουσία στο εξωτερικό μπορεί να προσφέρει σημαντικές εμπειρίες, νέες συνεργασίες και τη δυνατότητα να δεις τη δουλειά σου μέσα από διαφορετικές οπτικές. Παράλληλα, πιστεύω ότι ένας καλλιτέχνης μπορεί να είναι επιτυχημένος και στην Κύπρο, στον τόπο όπου ζει.
Προσωπικά, έχω επιλέξει να ζω και να εργάζομαι στη Λάρνακα. Η πόλη, η γειτονιά μου και οι άνθρωποι γύρω μου αποτελούν μέρος της ζωής μου και, αναπόφευκτα, επηρεάζουν τη δουλειά μου.
Θα ήθελα να υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες για την παρουσίαση της δουλειάς μου στο εξωτερικό. Θεωρώ ότι η τέχνη πρέπει να ταξιδεύει και να συναντά διαφορετικά κοινά. Δεν πιστεύω, όμως, ότι η αξία ενός έργου καθορίζεται από τη χώρα στην οποία παρουσιάστηκε ή από το πόσο γνωστός είναι ο δημιουργός του. Σημασία έχει το έργο να έχει λόγο ύπαρξης και να μπορεί να επικοινωνήσει με τους ανθρώπους.
Πώς επηρεάζουν η ιστορία, ο πολιτισμός και το τοπίο της Κύπρου τη δημιουργική σας ταυτότητα;
Σπύρος Αγαθού: Η Κύπρος είναι ένας τόπος με έντονες αντιθέσεις, βαθιά ιστορία και ιδιαίτερο πολιτισμικό αποτύπωμα. Το φως, το τοπίο, η θάλασσα, οι υφές των κτισμάτων και η συνύπαρξη διαφορετικών ιστορικών και πολιτισμικών αναφορών επηρεάζουν αναπόφευκτα τον τρόπο με τον οποίο βλέπω τον κόσμο.
Η επιρροή ενός τόπου, ωστόσο, δεν εκφράζεται απαραίτητα μέσα από την άμεση απεικόνισή του. Στη δική μου ζωγραφική μπορεί να εμφανίζεται μέσα από το χρώμα, τις αντιθέσεις, τις γεωμετρικές δομές ή τη συναισθηματική ατμόσφαιρα ενός έργου.
Η Κύπρος είναι επίσης ένας τόπος που κουβαλά μνήμες, απουσίες και αντιφάσεις. Αυτές οι έννοιες με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα, γιατί δεν αφορούν μόνο την ιστορία ενός τόπου, αλλά και την ανθρώπινη εμπειρία γενικότερα.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Η Κύπρος με επηρεάζει περισσότερο μέσα από τις προσωπικές μου εμπειρίες παρά μέσα από την ανάγκη να αναφερθώ άμεσα στην ιστορία ή στα χαρακτηριστικά του νησιού.
Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Λάρνακα, στη γειτονιά του Αγίου Ιωάννη. Τα παλιά σπίτια, οι αυλές, τα αντικείμενα που συναντάς σε ένα παλιό σπίτι και οι ιστορίες που κουβαλούν οι άνθρωποι αποτελούν σημαντικό κομμάτι της πραγματικότητάς μου.
Με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα τα πράγματα που κινδυνεύουν να χαθούν ή να ξεχαστούν. Ένα παλιό αντικείμενο μπορεί να μη φαίνεται σημαντικό σε κάποιον άλλο, αλλά για μένα να κρύβει μια ολόκληρη ιστορία. Προσπαθώ να του δώσω μια νέα ζωή, όχι αναπαράγοντας το παρελθόν, αλλά μεταφέροντάς το σε ένα σύγχρονο πλαίσιο.
Δεν αισθάνομαι την ανάγκη να δημιουργώ έργα που να περιγράφουν την Κύπρο. Νομίζω ότι ο τόπος βρίσκεται ήδη μέσα μου και εμφανίζεται στη δουλειά μου, ακόμη κι όταν δεν είναι άμεσα αναγνωρίσιμος.
Υπάρχει κάποιο έργο ή δημιουργικό εγχείρημα που ξεχωρίζετε και θεωρείτε ότι εκφράζει περισσότερο την καλλιτεχνική σας ταυτότητα;
Σπύρος Αγαθού: Δεν είναι εύκολο να ξεχωρίσω ένα μόνο έργο, γιατί κάθε έργο αντιστοιχεί σε μια συγκεκριμένη περίοδο, μια αναζήτηση ή μια ανάγκη που υπήρχε τη στιγμή της δημιουργίας του.
Με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα τα έργα που δεν εξαντλούνται στην πρώτη ανάγνωση. Εκείνα που διατηρούν μια αμφισημία και επιτρέπουν στον θεατή να επιστρέψει σε αυτά, να ανακαλύψει νέες λεπτομέρειες και να αναπτύξει μια διαφορετική σχέση μαζί τους.
Αυτό που επιδιώκω στη ζωγραφική μου δεν είναι να δημιουργήσω μια εικόνα που εξηγεί τα πάντα, αλλά μια επιφάνεια που διατηρεί την ένταση και την ανοιχτότητά της. Αν κάποιο έργο κατορθώνει να συνεχίζει να μου γεννά ερωτήματα ακόμη και μετά την ολοκλήρωσή του, τότε θεωρώ ότι έχει πετύχει κάτι ουσιαστικό.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Δεν θα έλεγα ότι υπάρχει ένα έργο που με αντιπροσωπεύει απόλυτα. Κάθε έργο συνδέεται με μια διαφορετική περίοδο, σκέψη ή ανάγκη μου. Και επειδή αλλάζω κι εγώ, αλλάζει και η δουλειά μου.
Αν έπρεπε να ξεχωρίσω ένα εγχείρημα, θα αναφερόμουν στο «Μαχαλλαρτ» στον Άγιο Ιωάννη, το οποίο οργανώνω και επιμελούμαι σε συνεργασία με το Larnaka 2030. Με ενδιαφέρει η δυνατότητα να προσεγγίζω τη γειτονιά μου μέσα από διαφορετικές ιδέες και καλλιτεχνικές δράσεις. Κατά τη διάρκεια των βραδιών του φεστιβάλ συντελείται μια μεταμόρφωση που έχει ιδιαίτερη σημασία για μένα, όπως και οι σχέσεις μας με τη γειτονιά, τις μνήμες και όσα θεωρούμε κομμάτι του εαυτού μας.
Ίσως, τελικά, αυτό που με αντιπροσωπεύει περισσότερο να μην είναι ένα συγκεκριμένο έργο, αλλά η ανάγκη μου να αναζητώ συνεχώς νέους τρόπους έκφρασης.
Πόσο προσωπικό είναι τελικά ένα έργο τέχνης; Θέλετε ο θεατής να κατανοήσει την αρχική σας πρόθεση ή να δώσει τη δική του ερμηνεία;
Σπύρος Αγαθού: Η ζωγραφική μου έχει προσωπική αφετηρία, αλλά δεν επιθυμώ να παραμένει εγκλωβισμένη μέσα στη δική μου εμπειρία.
Πολλά έργα ξεκινούν από συναισθήματα, μνήμες ή εσωτερικές αναζητήσεις. Όταν, όμως, μετατρέπονται σε εικόνες, αποκτούν μια αυτονομία. Δεν χρειάζεται ο θεατής να γνωρίζει την προσωπική ιστορία πίσω από αυτά για να μπορέσει να τα αισθανθεί.
Με ενδιαφέρει περισσότερο η δυνατότητα ενός έργου να δημιουργεί έναν χώρο συνάντησης ανάμεσα σε διαφορετικές εμπειρίες. Ο θεατής μπορεί να αναγνωρίσει κάτι δικό του, ακόμη κι αν αυτό απέχει πολύ από την αρχική μου πρόθεση. Δεν θεωρώ ότι υπάρχει πάντα μία σωστή ερμηνεία. Αντίθετα, πιστεύω ότι η πολλαπλότητα των αναγνώσεων είναι ένα από τα πιο ουσιαστικά χαρακτηριστικά της τέχνης.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Η δημιουργία είναι σίγουρα προσωπική, γιατί μέσα σε κάθε έργο υπάρχουν οι εμπειρίες, οι σκέψεις και οι αναφορές του δημιουργού. Από τη στιγμή, όμως, που το έργο παρουσιάζεται στο κοινό, παύει να ανήκει αποκλειστικά σε εκείνον.
Δεν με ενδιαφέρει απαραίτητα να καταλάβει ο θεατής ακριβώς αυτό που είχα στο μυαλό μου όταν δημιουργούσα. Με ενδιαφέρει να νιώσει κάτι, να σταθεί μπροστά στο έργο, να αναγνωρίσει κάτι δικό του ή ακόμη και να οδηγηθεί σε μια ερμηνεία που εγώ δεν είχα φανταστεί.
Θεωρώ ότι ένα έργο τέχνης πρέπει να μπορεί να επικοινωνεί, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να είναι πάντα εύκολο ή να δίνει όλες τις απαντήσεις. Μου αρέσει να υπάρχει χώρος για προσωπικές αναγνώσεις. Άλλωστε, ο καθένας μας βλέπει τον κόσμο μέσα από τις δικές του εμπειρίες.
Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο παράγονται και αντιλαμβανόμαστε τις εικόνες, ποια θέση διατηρεί η χειροποίητη δημιουργία;
Σπύρος Αγαθού: Η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη ανοίγουν νέους δρόμους στην παραγωγή εικόνων και θέτουν ενδιαφέροντα ερωτήματα σχετικά με τη δημιουργικότητα, την πρωτοτυπία και τον ρόλο του καλλιτέχνη.
Δεν θεωρώ ότι χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε κάθε νέα τεχνολογία ως απειλή. Είναι σημαντικό να κατανοούμε τις δυνατότητές της και να εξετάζουμε με κριτική σκέψη τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να ενταχθεί στη σύγχρονη καλλιτεχνική πρακτική.
Παράλληλα, η χειροποίητη δημιουργία διατηρεί ιδιαίτερη αξία. Η σωματική επαφή με το υλικό, ο χρόνος που απαιτεί η διαδικασία, οι ατέλειες, οι απρόβλεπτες μεταβολές και το ίχνος του ανθρώπου πάνω στην επιφάνεια συνθέτουν μια εμπειρία που δεν περιορίζεται στην παραγωγή μιας εικόνας.
Για μένα, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δημιουργήσει εικόνες, αλλά τι θέλουμε να εκφράσουμε μέσα από την τέχνη και ποια ανθρώπινη ανάγκη βρίσκεται πίσω από τη δημιουργία.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Θεωρώ ότι η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη αποτελούν εργαλεία που μπορούν να ανοίξουν νέους δρόμους στη δημιουργία. Δεν πιστεύω ότι χρειάζεται να τις αντιμετωπίζουμε φοβικά, αλλά ούτε και να ενθουσιαζόμαστε άκριτα με κάθε νέα δυνατότητα.
Για μένα, η χειροποίητη δημιουργία έχει ιδιαίτερη αξία, επειδή συνδέεται με τον χρόνο, την επαφή με το υλικό, τα λάθη και τις απρόβλεπτες αλλαγές που συμβαίνουν κατά τη διαδικασία. Όταν δουλεύω με ένα ύφασμα, μια κλωστή ή ένα παλιό αντικείμενο, η υλικότητά του επηρεάζει τις αποφάσεις μου. Δεν είναι πάντα κάτι που μπορείς να σχεδιάσεις εκ των προτέρων.
Από την άλλη, δεν θεωρώ ότι ένα έργο είναι αυτομάτως σημαντικότερο επειδή δημιουργήθηκε με τα χέρια. Σημασία έχουν η ιδέα, ο τρόπος με τον οποίο υλοποιείται και αυτό που τελικά επικοινωνεί. Πιστεύω ότι όσο περισσότερο η τεχνολογία επιταχύνει τη δημιουργία εικόνων, τόσο μεγαλύτερη αξία μπορεί να αποκτήσει η πραγματική συνάντηση με ένα έργο, η εμπειρία του υλικού και η ανθρώπινη διάσταση της δημιουργίας.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Καλλιτέχνη, τι σημαίνει για εσάς να είστε σήμερα καλλιτέχνης στην Κύπρο;
Σπύρος Αγαθού: Το να είσαι καλλιτέχνης σήμερα στην Κύπρο σημαίνει να προσπαθείς να διατηρείς ζωντανή τη δημιουργική σου ανάγκη, ενώ παράλληλα αναζητάς τον χώρο και τις συνθήκες για να την εξελίξεις.
Σημαίνει να παρατηρείς την κοινωνία, να θέτεις ερωτήματα, να αμφισβητείς, να εκφράζεις όσα σε απασχολούν και να αναζητάς τρόπους επικοινωνίας με τους άλλους. Η τέχνη δεν είναι αποκομμένη από την πραγματικότητα. Αντίθετα, συχνά γεννιέται από τις αντιφάσεις, τις δυσκολίες και τις δυνατότητές της.
Για μένα, το να είμαι καλλιτέχνης σημαίνει επίσης να παραμένω σε μια διαρκή κατάσταση αναζήτησης. Να μην επαναπαύομαι σε όσα έχω ήδη πετύχει και να διατηρώ την περιέργεια και την ανάγκη να ανακαλύπτω νέους τρόπους έκφρασης. Η Παγκόσμια Ημέρα Καλλιτέχνη είναι μια ευκαιρία να αναγνωρίσουμε τη σημασία της δημιουργίας, αλλά και να θυμηθούμε ότι οι άνθρωποι των τεχνών χρειάζονται ουσιαστικές συνθήκες για να μπορούν να συνεχίζουν το έργο τους.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Για μένα, το να είσαι καλλιτέχνης σημαίνει να παρατηρείς τον κόσμο, να θέτεις ερωτήματα και να προσπαθείς να δώσεις τη δική σου μορφή σε όσα σε απασχολούν.
Στην Κύπρο σημαίνει επίσης να βρίσκεις τον δικό σου τρόπο να συνεχίζεις, ακόμη κι όταν οι συνθήκες δεν είναι πάντα εύκολες. Να δημιουργείς, να πειραματίζεσαι, να μοιράζεσαι τη δουλειά σου και να προσπαθείς να διατηρείς ζωντανή τη σχέση σου με την τέχνη.
Για μένα, η τέχνη δεν περιορίζεται στο εργαστήριο ή στην έκθεση. Είναι και ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνούμε με τους ανθρώπους, δημιουργούμε σχέσεις και συμμετέχουμε στη ζωή του τόπου μας. Ίσως αυτός να είναι και ένας λόγος που με ενδιαφέρει τόσο η πολιτιστική δραστηριότητα στη Λάρνακα και η σύνδεσή της με τις γειτονιές και τους ανθρώπους τους. Η τέχνη μπορεί να δημιουργήσει χώρους συνάντησης εκεί όπου προηγουμένως δεν υπήρχαν.
Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα στον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιμετωπίζει και στηρίζει τους καλλιτέχνες, ποιο θα ήταν αυτό;
Σπύρος Αγαθού: Θα ήθελα να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την αξία της καλλιτεχνικής εργασίας. Συχνά αναγνωρίζουμε το τελικό αποτέλεσμα, αλλά δεν βλέπουμε τον χρόνο, τη μελέτη, την αβεβαιότητα, την επιμονή και τις θυσίες που απαιτούνται για να δημιουργηθεί ένα έργο.
Θα ήθελα η τέχνη να αντιμετωπίζεται όχι ως κάτι περιττό ή πολυτελές, αλλά ως αναπόσπαστο μέρος της παιδείας και της κοινωνικής ζωής. Να υπάρχει μεγαλύτερη εξοικείωση του κοινού με τις εικαστικές τέχνες και περισσότερη ουσιαστική στήριξη προς τους ανθρώπους που τις υπηρετούν.
Και ίσως το σημαντικότερο: να δίνουμε στους καλλιτέχνες τη δυνατότητα να δημιουργούν χωρίς να χρειάζεται να αποδεικνύουν διαρκώς ότι η δουλειά τους έχει οικονομική απόδοση για να δικαιολογείται η ύπαρξή της. Η τέχνη δεν είναι πάντοτε υποχρεωμένη να προσφέρει μια άμεση απάντηση ή ένα μετρήσιμο αποτέλεσμα. Μερικές φορές, η μεγαλύτερη προσφορά της είναι ότι μας κάνει να βλέπουμε διαφορετικά, να αισθανόμαστε βαθύτερα και να θέτουμε ερωτήματα που διαφορετικά ίσως να μην είχαμε σκεφτεί ποτέ.
Αντώνης Τζιαρρίδης: Θα ήθελα η κοινωνία να σταματήσει να αντιμετωπίζει την τέχνη ως πολυτέλεια ή ως κάτι που υπάρχει απλώς για να ομορφαίνει τη ζωή μας.
Η τέχνη είναι ένας τρόπος να κατανοούμε τον κόσμο, να αμφισβητούμε όσα θεωρούμε δεδομένα και να ερχόμαστε πιο κοντά ο ένας στον άλλο. Δεν είναι απαραίτητο να αρέσει σε όλους ούτε να συμφωνούμε με όλα όσα εκφράζει. Χρειάζεται, όμως, να της δίνουμε χώρο και να αναγνωρίζουμε την αξία της.
Θα ήθελα επίσης να κατανοήσουμε ότι πίσω από ένα έργο υπάρχει χρόνος, εργασία, μελέτη και μια ολόκληρη πορεία. Ο καλλιτέχνης δεν δημιουργεί μόνο από έμπνευση. Χρειάζεται τις κατάλληλες συνθήκες για να μπορεί να συνεχίσει να δημιουργεί.
Αν άλλαζα ένα πράγμα, λοιπόν, θα ήταν ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την τέχνη: όχι ως κάτι περιφερειακό, αλλά ως αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνίας μας.
