Ο διαλογισμός και η ενσυνειδητότητα (mindfulness) έχουν συνδεθεί με σημαντικά οφέλη για τη σωματική και ψυχική υγεία.
Eπίσης, είναι μια πανάρχαια πρακτική που έχει αναγνωριστεί παγκοσμίως για τα οφέλη της στη σωματική και ψυχική υγεία. Παρότι πολλοί τον συνδέουν με ξένες θρησκείες ή πνευματικές παραδόσεις, ο διαλογισμός προσφέρει μια οικεία προσέγγιση για την ηρεμία του μυαλού.
Πολλές είναι οι μελέτες που δείχνουν ότι μπορούν να μειώσουν το άγχος, να βελτιώσουν τη συγκέντρωση και να ενισχύσουν τον καλύτερο εαυτό μας. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι αποτελούν την ιδανική λύση για όλους ή για κάθε περίσταση.
Ακόμη και ο Ινδός φιλόσοφος και πνευματικός δάσκαλος Τζίντου Κρισναμούρτι, που ασχολήθηκε σε βάθος με τον διαλογισμό, είχε εκφράσει μια διαφορετική άποψη. Όπως έλεγε, η αυτογνωσία δεν κατακτάται όταν απομονωνόμαστε για να παρατηρούμε μόνο τον εαυτό μας.
«Δεν έχει νόημα να κάθομαι μόνος σε μια γωνιά και να διαλογίζομαι για τον εαυτό μου. Υπάρχω μόνο μέσα από τις σχέσεις μου με τους ανθρώπους, τα πράγματα και τις ιδέες», είχε αναφέρει χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τη φιλοσοφία του, ο άνθρωπος κατανοεί πραγματικά τον εαυτό του μέσα από την καθημερινή αλληλεπίδραση με τους άλλους και όχι μόνο μέσω της εσωτερικής παρατήρησης. Την ίδια στιγμή, άλλες έρευνες δείχνουν ότι σε κάποιες περιπτώσεις το mindfulness μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη εστίαση στον εαυτό μας.
Από την άλλη, ο σπουδαίος ψυχολόγος Michael Poulin υποστηρίζει πως, όταν η προσοχή στρέφεται αποκλειστικά προς τα μέσα, υπάρχει ο κίνδυνος να μειώνεται το ενδιαφέρον μας για τις ανάγκες των ανθρώπων γύρω μας. Οι στόχοι του σύγχρονου mindfulness διαφέρουν από τον παραδοσιακό βουδιστικό διαλογισμό, ο οποίος αποσκοπεί κυρίως στην πνευματική εξέλιξη και τη βαθύτερη κατανόηση της ζωής.
Ανάλογη είναι και η προσέγγιση του Osho, ο οποίος θεωρούσε ότι ο διαλογισμός δεν είναι προσπάθεια να «σιωπήσει» ο νους.
Αντίθετα, είναι μια διαδικασία κατά την οποία μαθαίνουμε να παρατηρούμε τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας χωρίς να τα κρίνουμε ή να προσπαθούμε να τα ελέγξουμε. Ο ίδιος εξηγούσε ότι ο διαλογισμός είναι μια φυσική κατάσταση επίγνωσης, την οποία όλοι έχουμε βιώσει κάποια στιγμή στη ζωή μας.
Μπορεί να συμβεί όταν περπατάμε στη φύση, όταν δημιουργούμε, όταν παίζουμε με τα παιδιά ή όταν είμαστε απόλυτα αφοσιωμένοι σε μια δραστηριότητα.
Τι δεν είναι ο διαλογισμός
- Ο διαλογισμός είναι μόνο για όσους βρίσκονται σε πνευματική αναζήτηση. Στην πραγματικότητα, μπορεί να ωφελήσει οποιονδήποτε αναζητά μεγαλύτερη ηρεμία και καλύτερη διαχείριση του άγχους.
- Στόχος του είναι να σταματήσουν οι σκέψεις. Ο νους δεν παύει να σκέφτεται. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο τις παρατηρούμε.
- Απαιτεί έλεγχο και πειθαρχία. Ο διαλογισμός δεν βασίζεται στην πίεση ή στον εξαναγκασμό, αλλά στην αποδοχή και τη συνειδητή παρατήρηση.
Είναι το ίδιο με τη συγκέντρωση. Η συγκέντρωση επικεντρώνεται σε ένα μόνο σημείο, ενώ ο διαλογισμός αφορά μια πιο ανοιχτή και διευρυμένη επίγνωση.
Ο διαλογισμός δεν έχει έναν μόνο σκοπό ούτε μία σωστή μορφή. Για κάποιους αποτελεί μέσο χαλάρωσης, για άλλους εργαλείο αυτογνωσίας.
Το σημαντικό είναι να γνωρίζουμε τι αναζητούμε από αυτή την πρακτική και να θυμόμαστε, όπως υποστήριζε και ο Κρισναμούρτι, ότι η ουσιαστική κατανόηση του εαυτού μας περνά πάντα μέσα από τις σχέσεις μας με τους ανθρώπους γύρω μας.