Μερικές φορές, ένα βιβλίο μπορεί να γίνει πολύ περισσότερα από μια ιστορία τυπωμένη σε σελίδες. Μπορεί να ενώσει ανθρώπους, να αλλάξει διαδρομές και τελικά, να αποτελέσει την αρχή για κάτι εντελώς καινούργιο. Κάπως έτσι γεννήθηκαν και οι Εκδόσεις ΑΖΙΝΑ, ένας νέος κυπριακός εκδοτικός οίκος που έκανε τα πρώτα του βήματα το 2026, έχοντας στο επίκεντρο την αγάπη για τη λογοτεχνία, την Κύπρο και τις φωνές που αξίζουν να ακουστούν.
Πίσω από την ΑΖΙΝΑ βρίσκονται η Μαρίνα Χρυσή και ο σύζυγός της, Μάκης Ότμαν, δύο άνθρωποι των οποίων η κοινή ιστορία ξεκίνησε, όπως θα ταίριαζε ίσως ιδανικά σε δύο μελλοντικούς εκδότες, μέσα από ένα βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Ελπίδα», που έγραψε, έφτασε τυχαία στα χέρια του Μάκη. Η ιστορία μιας Κύπριας και ενός Παλαιστίνιου που ερωτεύονται στα φοιτητικά τους χρόνια στο εξωτερικό έμοιαζε απροσδόκητα με την πραγματική ιστορία των δικών του γονιών. Μια σύμπτωση που άνοιξε τον δρόμο για την επικοινωνία τους, τη δική τους ιστορία αγάπης και, μερικά χρόνια αργότερα, ένα κοινό όνειρο.
Το 2026, αυτό το όνειρο απέκτησε όνομα, ΑΖΙΝΑ. Μια κυπριακή λέξη που σημαίνει «φλόγα» και συμπυκνώνει ολόκληρη τη φιλοσοφία του εκδοτικού οίκου, να αναζητά δηλαδή εκείνη τη μικρή σπίθα που κρύβεται μέσα σε έναν δημιουργό.
Η Μαρίνα Χρυσή, μιλά για πρώτη φορά αποκλειστικά στο HELLO! για την ιστορία πίσω από τις Εκδόσεις ΑΖΙΝΑ, την απίθανη σύμπτωση που την έφερε κοντά στον σύζυγό της, τις δυσκολίες πίσω από τη δημιουργία ενός νέου εκδοτικού οίκου στην Κύπρο, τη θέση της κυπριακής διαλέκτου στη σύγχρονη λογοτεχνία και τη μία μικρή «αζίνα» που αναζητούν σε κάθε χειρόγραφο που φτάνει στα χέρια τους.
Σήμερα, θέλουν να κάνουν για άλλους δημιουργούς αυτό που κάποτε έκανε ένα βιβλίο για τους ίδιους, να δημιουργήσουν συνδέσεις, να δώσουν χώρο σε διαφορετικές φωνές και να αφήσουν τις ιστορίες να βρουν τον δρόμο τους.
«Θέλουμε να δώσουμε τη δυνατότητα σε κάθε λογοτέχνη και ποιητή του τόπου μας, ανεξαρτήτως ηλικίας, επαγγέλματος, συνθηκών ζωής ή εξοικείωσης με την τεχνολογία, να δει κάποια στιγμή το έργο του να παίρνει σάρκα και οστά και να γίνεται βιβλίο», εξηγεί η Μαρίνα.
Η «Ελπίδα» που έγινε η αρχή μιας πραγματικής ιστορίας αγάπης
Η ιστορία πίσω από τη δημιουργία της ΑΖΙΝΑ θα μπορούσε εύκολα να αποτελεί από μόνη της την πλοκή ενός μυθιστορήματος. Το 2023, η Μαρίνα έγραψε και εξέδωσε μέσω αυτοέκδοσης το μυθιστόρημά της «Ελπίδα». Στις σελίδες του αφηγείται την ιστορία αγάπης δύο φοιτητών στο πολυπολιτισμικό Λονδίνο, μιας Κύπριας και ενός Παλαιστίνιου, οι οποίοι καλούνται να αντιμετωπίσουν στερεότυπα, προκαταλήψεις και τη σκληρή πλευρά της σύγχρονης κοινωνίας.
Κάποια στιγμή, ένα αντίτυπο του βιβλίου έφτασε τυχαία στα χέρια του Μάκη Ότμαν. Όταν το διάβασε, η έκπληξή του ήταν μεγάλη. Χωρίς η Μαρίνα να γνωρίζει οτιδήποτε για εκείνον ή την οικογένειά του, η μυθοπλασία της έμοιαζε με έναν παράξενο τρόπο με την πραγματική ιστορία των γονιών του, της Κύπριας μητέρας του και του Παλαιστίνιου πατέρα του, οι οποίοι είχαν επίσης γνωριστεί και ερωτευτεί στα φοιτητικά τους χρόνια στο εξωτερικό.
Και υπήρχε ακόμη μία σύμπτωση, το αντίτυπο που είχε αγοράσει ο Μάκης ήταν ένα από τα ελάχιστα «προβληματικά» της έκδοσης, καθώς ορισμένες σελίδες είχαν τοποθετηθεί ανάποδα.
«Από εκείνη την επικοινωνία γεννήθηκε η κοινή μας ζωή και, αργότερα, ο κοινός μας λογοτεχνικός αγώνας μέσα από τις Εκδόσεις ΑΖΙΝΑ», μας λέει η Μαρίνα.
«Για εμάς, ο τρόπος με τον οποίο γνωριστήκαμε ήταν μια μικρή σπίθα ελπίδας. Και θελήσαμε αυτή τη σπίθα να την κάνουμε φως και να τη μοιραστούμε μέσα από τα βιβλία».
Γιατί «ΑΖΙΝΑ»;
Ακόμη και το όνομα του εκδοτικού οίκου κρύβει μέσα του τη φιλοσοφία των δύο δημιουργών. Η λέξη «αζίνα», όπως εξηγούν, προέρχεται από την κυπριακή διάλεκτο και σημαίνει «φλόγα». Είναι εκείνη η σπίθα που μπορεί να υπάρχει μέσα σε έναν άνθρωπο, μια ιδέα ή ένα χειρόγραφο και να περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να ανάψει.
«Θέλουμε να ανάβουμε τις φλόγες της μάθησης, της δημιουργίας και της λογοτεχνίας», αναφέρει η Μαρίνα, εξηγώντας πως στόχος τους είναι να ανακαλύπτουν ανθρώπους που έχουν αυτή τη δημιουργική σπίθα, αλλά ενδεχομένως χρειάζονται ένα μικρό σπρώξιμο ή ένα χέρι βοήθειας για να κάνουν το επόμενο βήμα.
Και η πρώτη «αζίνα» δεν άργησε να εμφανιστεί. Αφορμή για την ουσιαστική έναρξη της εκδοτικής τους δραστηριότητας αποτέλεσε η έκδοση της ποιητικής συλλογής του νεαρού βοσκού και λαϊκού ποιητή Χρίστου Καραγιάννη, γραμμένης στην κυπριακή διάλεκτο.
Η συνεργασία μαζί του, ο ενθουσιασμός και η επιμονή του ήταν, όπως εξηγεί η Μαρίνα, εκείνα που τους έκαναν να συνειδητοποιήσουν ακόμη περισσότερο πόσο σημαντικός μπορεί να γίνει ο ρόλος ενός εκδοτικού οίκου στη ζωή ενός δημιουργού που περιμένει να δει το δικό του «λογοτεχνικό παιδί» να παίρνει σάρκα και οστά.
Ένας εκδοτικός οίκος με επίκεντρο τον άνθρωπο
Η δημιουργία ενός νέου εκδοτικού οίκου στην Κύπρο δεν είναι, φυσικά, μια απλή υπόθεση. Χρειάζονται οικονομικοί πόροι, χρόνος και όλες οι διαδικασίες που συνοδεύουν τη δημιουργία μιας επιχείρησης. Για τη Μαρίνα και τον Μάκη, όμως, το πραγματικά απαιτητικό κομμάτι αρχίζει μετά.
Ατελείωτες ώρες ανάγνωσης και επιμέλειας, σχεδιασμός, επικοινωνία με συγγραφείς και συνεργάτες, προώθηση και συνεχής αναζήτηση νέων τρόπων για να μπορέσει ένα βιβλίο να φτάσει στο κοινό του αποτελούν πλέον μέρος της καθημερινότητάς τους.
«Δεν θα λέγαμε ότι είναι θέμα δυσκολίας ή ευκολίας. Είναι κυρίως θέμα του αν έχεις την όρεξη, την ενέργεια, τον χρόνο και, πάνω απ’ όλα, το μεράκι που απαιτείται για να μετατρέψεις κάτι που αγαπάς σε επάγγελμα και τρόπο ζωής», εξηγεί.
Αυτό ακριβώς θέλουν να διαφοροποιήσει και την ΑΖΙΝΑ. Η εκδοτική διαδικασία, σύμφωνα με τη φιλοσοφία τους, δεν πρέπει να είναι απρόσωπη ούτε να ακολουθεί απαραίτητα έναν συγκεκριμένο δρόμο. Πρέπει να μπορεί να προσαρμόζεται στον άνθρωπο, στις ανάγκες του και στη δική του πραγματικότητα.
Τι αναζητούν σε ένα νέο χειρόγραφο;
Ποίηση, νουβέλες, φιλοσοφικά έργα, μυθιστορήματα και κείμενα στην κυπριακή διάλεκτο μπορούν να συνυπάρχουν στον εκδοτικό κατάλογο της ΑΖΙΝΑ. Το είδος όμως, δεν είναι απαραίτητα το πρώτο πράγμα που εξετάζουν όταν ένα χειρόγραφο φτάσει στα χέρια τους, αυτό που αναζητούν είναι η φωνή πίσω από τις λέξεις.
Ιδιαίτερη θέση στη φιλοσοφία τους έχουν έργα που συνδέονται με την Κύπρο, την ιστορία, την παράδοση και τη διάλεκτό της. Την ίδια στιγμή, θέλουν να αναδεικνύουν τη διαφορετικότητα, να δημιουργούν γέφυρες ανάμεσα σε πολιτισμούς και να δίνουν χώρο σε ιστορίες με ανθρωπιστικό χαρακτήρα.
«Θέλουμε τα βιβλία που εκδίδουμε να έχουν κάτι να πουν, να προκαλούν σκέψη, να δημιουργούν συναισθήματα και, ιδανικά, να αφήνουν κάτι στον αναγνώστη».
Δεν υπάρχει, επομένως, μια μαγική «συνταγή» για το τέλειο χειρόγραφο.
«Αναζητούμε εκείνη τη μικρή “αζίνα”, τη σπίθα που κάνει ένα έργο να ξεχωρίζει», μας λέει. «Ένα καλό χειρόγραφο δεν είναι απαραίτητα αυτό που ακολουθεί μια συγκεκριμένη συνταγή. Είναι εκείνο που έχει μέσα του κάτι αληθινό, κάτι που αξίζει να ειπωθεί και μια δική του φωνή που αξίζει να ακουστεί».
Τι λείπει από την κυπριακή εκδοτική πραγματικότητα;
Οι δυνατότητες που έχει σήμερα ένας νέος συγγραφέας είναι πολύ περισσότερες σε σχέση με το παρελθόν. Η παραδοσιακή έκδοση δεν αποτελεί πλέον τη μοναδική διαδρομή, ενώ η τεχνολογία και η αυτοέκδοση έχουν δημιουργήσει νέους δρόμους για όσους θέλουν να μοιραστούν τη δουλειά τους.
Η εξέλιξη αυτή, ωστόσο, έχει και την άλλη της πλευρά. Όσο περισσότερα βιβλία κυκλοφορούν, τόσο δυσκολότερο μπορεί να γίνει για ένα νέο έργο να ξεχωρίσει ανάμεσα στις αμέτρητες επιλογές που έχει πλέον μπροστά του ο αναγνώστης.
Για τους ανθρώπους της ΑΖΙΝΑ, αυτό που λείπει δεν είναι απαραίτητα ακόμη περισσότερα βιβλία. Είναι η ουσιαστική σύνδεση με τις ιστορίες και τους ανθρώπους που βρίσκονται πίσω από αυτά.
«Πίσω από κάθε βιβλίο υπάρχει ένας άνθρωπος, μια διαδρομή, μια ανάγκη έκφρασης και ένας λόγος για τον οποίο γράφτηκε», σημειώνει η Μαρίνα.
Η έκδοση, σύμφωνα με την ίδια, δεν θα πρέπει να καταλήγει σε μια μηχανική διαδικασία του «γράφω, εκδίδω, κυκλοφορώ και προχωρώ στο επόμενο». Η ιστορία του δημιουργού είναι μέρος της ταυτότητας ενός έργου και αξίζει να συνεχίσει να υπάρχει ακόμη και όταν το χειρόγραφο εγκαταλείψει το συρτάρι και φτάσει στα ράφια.
«Μπόλικος!» χώρος για την κυπριακή διάλεκτο
Όταν τη ρωτάμε εάν υπάρχει χώρος για την κυπριακή διάλεκτο στη σύγχρονη λογοτεχνία, η απάντησή της έρχεται άμεσα και χωρίς δεύτερη σκέψη: «Μπόλικος!»
Για τη Μαρίνα, η κυπριακή διάλεκτος κάθε άλλο παρά ανήκει αποκλειστικά στο παρελθόν. Ποιητικές συλλογές, νουβέλες, ιστορικά έργα και μυθιστορήματα αποδεικνύουν ότι μπορεί να αποτελέσει ένα ζωντανό λογοτεχνικό εργαλείο, ικανό να μεταφέρει με έναν ιδιαίτερο τρόπο συναισθήματα, εικόνες, χιούμορ και βιώματα.
Μάλιστα, παρατηρεί ότι ολοένα και περισσότεροι δημιουργοί στρέφονται ξανά προς την κυπριακή παράδοση, αναγνωρίζοντας τη λογοτεχνική και πολιτιστική αξία της διαλέκτου.
«Η κυπριακή διάλεκτος δεν είναι κάτι που ανήκει μόνο στο παρελθόν. Είναι ένας ζωντανός τρόπος έκφρασης, ο οποίος μπορεί να συνομιλήσει με τη σύγχρονη εποχή», τονίζει.
Το βιβλίο στην εποχή του Instagram και του TikTok
Στη σύγχρονη εκδοτική πραγματικότητα, βέβαια, ένα καλό βιβλίο από μόνο του δεν είναι πάντα αρκετό για να βρει το κοινό του. Τα social media έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο συγγραφείς και αναγνώστες επικοινωνούν, και η Μαρίνα θεωρεί την παρουσία ενός σύγχρονου δημιουργού σε αυτά εξαιρετικά σημαντική.
Μέσα από τις ψηφιακές πλατφόρμες, ένας συγγραφέας μπορεί να παρουσιάσει τη δουλειά του, να αποκαλύψει την ιστορία πίσω από ένα βιβλίο, να συνομιλήσει απευθείας με τους αναγνώστες του και να δημιουργήσει μια ολόκληρη κοινότητα γύρω από τη γραφή του.
«Ένα βιβλίο δεν τελειώνει τη στιγμή που κυκλοφορεί. Αντίθετα, τότε ξεκινά ένα νέο ταξίδι», επισημαίνει.
Η συμβουλή σε έναν νέο συγγραφέα
Τι θα έλεγαν, λοιπόν, σε έναν άνθρωπο που γράφει σήμερα το πρώτο του βιβλίο και ονειρεύεται τη στιγμή που θα το κρατήσει τυπωμένο στα χέρια του;
Να μη γράψει έχοντας ως μοναδικό στόχο την έκδοση ή την επιτυχία, να γράψει, πρώτα απ’ όλα, επειδή αγαπά πραγματικά αυτό που δημιουργεί. Για τη Μαρίνα, η ουσία βρίσκεται στη διαδρομή της συγγραφής και σε όλα όσα μπορεί να ανακαλύψει ένας δημιουργός για τον εαυτό του μέσα από αυτήν.
«Το βιβλίο είναι, τελικά, το αποτέλεσμα ενός ταξιδιού», λέει.
Η επιτυχία, άλλωστε, δεν αποτυπώνεται μόνο στις πωλήσεις ή στον αριθμό των αντιτύπων. Μπορεί να βρίσκεται σε έναν αναγνώστη που έκλεισε ένα βιβλίο έχοντας νιώσει κάτι διαφορετικό από αυτό που ένιωθε όταν το άνοιξε.
Το μεγάλο όνειρο της ΑΖΙΝΑ
Και κάπως έτσι επιστρέφουμε στη λέξη από την οποία ξεκίνησαν όλα, στην «αζίνα».
Το μεγάλο όνειρο της Μαρίνας Χρυσή και του Μάκη Ότμαν δεν περιορίζεται στην ανάπτυξη ενός νέου εκδοτικού οίκου ή στην προσθήκη ολοένα περισσότερων τίτλων στον κατάλογό του. Είναι να μπορούν να ανακαλύπτουν τη μικρή φλόγα που κρύβεται σε έναν δημιουργό, να τη μετατρέπουν σε βιβλίο και να τη βοηθούν να ταξιδεύει μέχρι τον άνθρωπο που ίσως χρειάζεται να διαβάσει ακριβώς αυτές τις λέξεις.
«Αν έστω και ένας αναγνώστης, μέσα από ένα βιβλίο των Εκδόσεων ΑΖΙΝΑ, μάθει κάτι καινούργιο, αντιληφθεί κάτι που προηγουμένως αδυνατούσε να δει, νιώσει ένα συναίσθημα που ίσως δεν είχε βιώσει ή αρχίσει να σκέφτεται διαφορετικά, τότε για εμάς το βιβλίο έχει ήδη πετύχει τον σκοπό του».
