Η αντιπαράθεση ανάμεσα στην Άννα Βίσση και τον Νίκο Καρβέλα αποκτά μια νέα, ιδιαίτερα σύνθετη διάσταση, καθώς η διαφωνία των δύο καλλιτεχνών αγγίζει πλέον ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της κοινής τους ιστορίας… τα τραγούδια που διαμόρφωσαν την πορεία τους και άφησαν το δικό τους αποτύπωμα στην ελληνική μουσική.
Μετά τις δημόσιες ανακοινώσεις και τις εκατέρωθεν αιχμές για όσα προηγήθηκαν και ακολούθησαν τη συναυλία στο ΟΑΚΑ, το ενδιαφέρον στρέφεται στο καθεστώς των πνευματικών δικαιωμάτων και στις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να ερμηνεύονται δημόσια τα έργα του συνθέτη.
Η απόφαση του Νίκου Καρβέλα να αναλάβει ο ίδιος τη διαχείριση των δικαιωμάτων του ως προς τη δημόσια εκτέλεση των τραγουδιών του δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το μέλλον του ρεπερτορίου της Άννας Βίσση. Μπορεί ένας δημιουργός να περιορίσει τη δυνατότητα ενός καλλιτέχνη να ερμηνεύει τραγούδια που έχουν συνδεθεί επί δεκαετίες με τη φωνή του; Ποιες προϋποθέσεις θέτει η νομοθεσία και τι σημαίνει πρακτικά μια τέτοια απόφαση;
Η απάντηση δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη δημόσια διατύπωση της πρόθεσης του δημιουργού. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν το είδος των δικαιωμάτων, το καθεστώς διαχείρισής τους, οι άδειες που έχουν χορηγηθεί και τυχόν συμβατικές δεσμεύσεις που εξακολουθούν να ισχύουν.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Άννα Βίσση: Η νέα τοποθέτηση του δικηγόρου της στη διαμάχη με τον Νίκο Καρβέλα
Νίκος Καρβέλας: Με ασφαλιστικά μέτρα απαγορεύει στην Άννα Βίσση να τραγουδάει τα τραγούδια του
Αυτά είναι τα τραγούδια της Άννας Βίσση που έχει ερμηνεύσει και δεν τα έχει γράψει ο Νίκος Καρβέλα
Η απόφαση του Νίκου Καρβέλα και το ζήτημα της δημόσιας εκτέλεσης
Η ανακοίνωση που εκδόθηκε από τη δικηγόρο του Νίκου Καρβέλα έφερε το ζήτημα στο προσκήνιο, αποσαφηνίζοντας την πρόθεση του συνθέτη να αναλάβει τη διαχείριση των δικαιωμάτων του για τη δημόσια εκτέλεση των έργων του.
Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στην ανακοίνωση:
«Ο Νίκος Καρβέλας θα διαχειρίζεται και θα ασκεί τα απόλυτα δικαιώματά του επί των συνόλου των τραγουδιών του σε σχέση με την δημόσια εκτέλεσή τους με ζωντανή ερμηνεία»
Η συγκεκριμένη διατύπωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Άννα Βίσση, καθώς ένα σημαντικό μέρος του ρεπερτορίου της περιλαμβάνει τραγούδια που έχουν γραφτεί από τον πρώην σύζυγο και επί δεκαετίες στενό συνεργάτη της.
Ωστόσο, η πρόθεση διαχείρισης των δικαιωμάτων δεν αρκεί από μόνη της για να απαντήσει σε κάθε επιμέρους νομικό ερώτημα. Η δυνατότητα δημόσιας εκτέλεσης ενός μουσικού έργου εξαρτάται από το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο, το ποιος διαχειρίζεται τα συγκεκριμένα δικαιώματα και αν υπάρχουν ενεργές άδειες ή συμφωνίες.
Επομένως, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο ποιος έχει γράψει τα τραγούδια, αλλά και ποια δικαιώματα διατηρεί, ποια έχουν ανατεθεί σε οργανισμό συλλογικής διαχείρισης και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να δοθεί ή να ανακληθεί σχετική άδεια.
Τι προβλέπει ο νόμος και τι υποστηρίζουν οι νομικοί
Στη νομική διάσταση της υπόθεσης αναφέρθηκε η καθηγήτρια Νομικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας και νομική σύμβουλος της Αυτοδιαχείρισης, Ειρήνη Σταματούδη, μιλώντας στην εκπομπή Live News.
Η τοποθέτησή της επικεντρώθηκε στις ενδεχόμενες συνέπειες μιας δημόσιας εκτέλεσης τραγουδιών χωρίς την απαιτούμενη άδεια, με τη σχετική δήλωση να διατυπώνεται ως εξής:
«Αν η Άννα Βίσση τραγουδήσει δημοσίως Καρβέλα εχει αστικές και ποινικές κυρώσεις και πάει αυτόφωρο».
Η συγκεκριμένη εκτίμηση αναδεικνύει τη σοβαρότητα που μπορεί να έχει μια ενδεχόμενη παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων. Οι πραγματικές νομικές συνέπειες, ωστόσο, προϋποθέτουν εξέταση των συγκεκριμένων περιστάσεων και των εφαρμοστέων διατάξεων.
Στο ίδιο ζήτημα τοποθετήθηκε και ο δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω Βασίλης Σωτηρόπουλος, ο οποίος, μιλώντας στο Mega News, εξήγησε ότι, μετά την απόφαση του δημιουργού σχετικά με τη διαχείριση των δικαιωμάτων του, θα είναι:
«απαραίτητη η σύναψη ατομικής σύμβασης με τον Νίκο Καρβέλα για όσους θα ερμηνεύουν ζωντανά το έργο του».
Οι παραπάνω τοποθετήσεις φέρνουν στο επίκεντρο το ζήτημα της αδειοδότησης για τη ζωντανή εκτέλεση μουσικών έργων. Το αν απαιτείται ειδική συμφωνία με τον ίδιο τον δημιουργό σε κάθε περίπτωση εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από το είδος των δικαιωμάτων που αφορά η χρήση, τις υφιστάμενες συμβάσεις και το καθεστώς διαχείρισης.
Για τον λόγο αυτό, η διάκριση ανάμεσα στη νομική εκτίμηση ενός ειδικού και σε μια οριστική δικαστική κρίση είναι ουσιώδης. Μέχρι να εξεταστούν τα συγκεκριμένα δεδομένα, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι η Άννα Βίσση στερείται αυτομάτως της δυνατότητας να ερμηνεύει τα συγκεκριμένα τραγούδια.
«Είναι το τελευταίο καταφύγιο για έναν δημιουργό»
Τη δική του οπτική για τις επιπτώσεις μιας τέτοιας απόφασης παρουσίασε ο στιχουργός Νίκος Γρίτσης, μιλώντας στο Action 24.
Ο ίδιος αντιμετώπισε την απαγόρευση ερμηνείας ως ένα ιδιαίτερα αυστηρό μέτρο στη σχέση μεταξύ δημιουργού και ερμηνευτή, επισημαίνοντας ότι η εφαρμογή του μπορεί να έχει συνέπειες που ξεπερνούν τη συγκεκριμένη αντιπαράθεση.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά:
«Είναι το τελευταίο καταφύγιο για έναν δημιουργό να απαγορεύσει σε έναν καλλιτέχνη να πει τα τραγούδια του».
Η τοποθέτησή του φέρνει στο προσκήνιο και την οικονομική διάσταση του ζητήματος. Τα τραγούδια του Νίκου Καρβέλα αποτελούν σημαντικό μέρος του ρεπερτορίου με το οποίο έχει ταυτιστεί η Άννα Βίσση, γεγονός που καθιστά μια ενδεχόμενη αλλαγή στο καθεστώς ερμηνείας τους ιδιαίτερα σημαντική για τη ζωντανή παρουσίασή της.
Ο ίδιος ο συνθέτης είχε αποτυπώσει τη δική του θέση σε προηγούμενη ανακοίνωσή του με τη φράση:
«προτιμώ την οικονομική μου αυτοκτονία από την ηθική μου δολοφονία».
Μίλτος Καρατζάς: «Μόνο ο ελληνικός νόμος το προβλέπει αυτό»
Στη συζήτηση παρενέβη και ο μουσικός παραγωγός Μίλτος Καρατζάς, ο οποίος γνωρίζει προσωπικά την Άννα Βίσση και τον Νίκο Καρβέλα και έχει συνεργαστεί μαζί τους σε σημαντικές στιγμές της επαγγελματικής τους πορείας.
Μιλώντας στον ΑΝΤ1, εξέφρασε τη δική του άποψη για το νομικό πλαίσιο και τη δυνατότητα ενός δημιουργού να παρέμβει στη δημόσια εκτέλεση των έργων του, υποστηρίζοντας:
«η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα στον κόσμο που δίνει το δικαίωμα στον δημιουργό να κάνει τέτοιου είδους παρεμβάσεις, απαγορεύσεις. Μόνο ο ελληνικός νόμος το προβλέπει αυτό».
Η συγκεκριμένη αναφορά αποτελεί θέση του ίδιου και όχι αυτοτελώς επιβεβαιωμένο συμπέρασμα για το σύνολο της διεθνούς νομοθεσίας. Μια τέτοια σύγκριση απαιτεί εξέταση των διαφορετικών νομικών συστημάτων και των ειδικότερων κανόνων που διέπουν τα πνευματικά δικαιώματα σε κάθε χώρα.
Ο Μίλτος Καρατζάς δεν περιορίστηκε, ωστόσο, στη νομική διάσταση της υπόθεσης. Αναφέρθηκε και στην προσωπική και επαγγελματική σχέση των δύο καλλιτεχνών, μεταφέροντας τη δική του εικόνα από τα χρόνια της συνεργασίας τους.
Όπως δήλωσε:
«Μαζί βγάλαμε το τραγούδι «Δώδεκα». Ο Νίκος ήταν πάντα πιο απόλυτος, η Άννα υποχωρούσε… Εγώ είχα στείλει την Άννα να ξεκινήσει καριέρα στο εξωτερικό. Έπρεπε να πάει με αεροπλάνο και επειδή ο Νίκος δε μπαίνει σε αεροπλάνο της, είπε αν πας εκεί τελειώσαμε. Η Άννα προσπάθησε να κρατήσει τη σχέση της. Τώρα, το πράγμα έχει πάρει πολύ άσχημη πορεία… Και οι δύο έχουν ξεπεράσει το όριο και κάνουν πράγματα που πριν από 1,5 2 χρόνια δε θα τα έκαναν. Η Άννα έχει κλειστεί στον εαυτό της με κάποιες παρέες κτλ».
Η πρόταση για μια λύση μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας
Στη συζήτηση παρενέβη και ο Νίκος Χατζηνικολάου, εκφράζοντας την άποψη ότι οι δύο καλλιτέχνες θα πρέπει να αναζητήσουν έναν τρόπο επίλυσης των διαφορών τους χωρίς την επιρροή τρίτων προσώπων.
Η χαρακτηριστική του τοποθέτηση ήταν:
«Εγώ λέω ότι πρέπει να κλειδωθούν σε ένα δωμάτιο και να βγουν όταν θα έχουν συμφωνήσει, χωρίς τρίτους».
Η παρέμβαση αυτή επαναφέρει το ερώτημα κατά πόσο μια τόσο μακρόχρονη προσωπική και καλλιτεχνική σχέση μπορεί να βρει κοινό έδαφος μέσα από μια απευθείας συζήτηση, μακριά από τη δημόσια αντιπαράθεση.
Παράλληλα, αναδεικνύει μια διαφορετική πτυχή της υπόθεσης: πέρα από τις νομικές διαστάσεις και τις οικονομικές διαφωνίες, υπάρχει μια συνεργασία δεκαετιών, μέσα από την οποία δημιουργήθηκαν τραγούδια που εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της ελληνικής μουσικής πραγματικότητας.
Το κρίσιμο ερώτημα για το μέλλον του ρεπερτορίου
Η αντιπαράθεση ανάμεσα στην Άννα Βίσση και τον Νίκο Καρβέλα δεν αφορά πλέον μόνο τη διαφωνία δύο ανθρώπων που συνδέθηκαν προσωπικά και επαγγελματικά για περισσότερα από 50 χρόνια. Αγγίζει τη σχέση ανάμεσα στον δημιουργό και τον ερμηνευτή, τα όρια των πνευματικών δικαιωμάτων και τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ένα μουσικό έργο μπορεί να συνεχίσει να παρουσιάζεται ζωντανά.
Το κεντρικό ζήτημα είναι αν και σε ποιο βαθμό η απόφαση του συνθέτη επηρεάζει τις δυνατότητες δημόσιας ερμηνείας των τραγουδιών του. Η απάντηση απαιτεί εξέταση του συγκεκριμένου καθεστώτος δικαιωμάτων, των συμβάσεων που ενδεχομένως ισχύουν και των αδειών που έχουν χορηγηθεί.
Σε κάθε περίπτωση, η υπόθεση αναδεικνύει μια λιγότερο ορατή αλλά ουσιαστική πλευρά της μουσικής βιομηχανίας: τη νομική και οικονομική σχέση ανάμεσα στη σύνθεση, την ερμηνεία και τη δημόσια παρουσίαση ενός έργου.
Για την Άννα Βίσση, το διακύβευμα αφορά τραγούδια που έχουν συνδεθεί στενά με τη φωνή και τη σκηνική της παρουσία. Για τον Νίκο Καρβέλα, αφορά τον έλεγχο και τη διαχείριση των δικαιωμάτων που συνδέονται με το δημιουργικό του έργο.
Το πώς θα εξελιχθεί η υπόθεση θα εξαρτηθεί από τις επόμενες κινήσεις των δύο πλευρών και, εφόσον υπάρξει σχετική νομική διαδικασία, από την εξέταση των συγκεκριμένων δεδομένων. Μέχρι τότε, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: ποια είναι τα όρια των δικαιωμάτων του δημιουργού και πώς αυτά συνυπάρχουν με τη μακρόχρονη καλλιτεχνική ταυτότητα ενός ερμηνευτή;
**Με πληροφορίες από το YOUWEEKLY
***Φωτογραφία εξώφυλλου: Instagram @annavissiofficial
